Jakie badania w ciąży są na NFZ? Harmonogram w tabeli
Zakres wizyt i badań w ciąży określa rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. Jego obecny tekst jednolity ogłoszono w Dzienniku Ustaw w sierpniu 2026 roku (Dz.U. 2026 poz. 1140). Załącznik do rozporządzenia zawiera tabelę badań przypisanych do tygodni ciąży. Poniżej znajdziesz ją w skróconej formie.
| Tydzień ciąży | Badania i konsultacje | Co jeszcze obejmuje wizyta |
|---|---|---|
| do 10. lub przy pierwszej wizycie | grupa krwi i Rh (jeśli nie masz potwierdzonego wyniku), przeciwciała odpornościowe, morfologia i ferrytyna, badanie ogólne moczu, cytologia (jeśli nie była robiona w ciągu 12 miesięcy przed ciążą), glukoza na czczo, a przy czynnikach ryzyka cukrzycy ciążowej OGTT, VDRL, HIV i HCV, toksoplazmoza IgG i IgM (jeśli nie masz wyniku IgG sprzed ciąży), TSH, antygen HBs, kontrola stomatologiczna | wywiad i badanie, ciśnienie, badanie piersi, wzrost, masa ciała i BMI, ocena ryzyka ciążowego, informacja o badaniach w kierunku chorób uwarunkowanych genetycznie i o szczepieniach zalecanych w ciąży, rozpoczęcie edukacji przedporodowej |
| 11-14 | USG zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) | wywiad i badanie, ciśnienie, masa ciała, ocena ryzyka ciążowego, ocena objawów depresji, edukacja przedporodowa |
| 15-20 | morfologia krwi, badanie ogólne moczu | wywiad i badanie, ciśnienie, masa ciała, ocena ryzyka ciążowego, edukacja przedporodowa |
| 18-22 | USG zgodnie z rekomendacjami PTGiP | termin samego badania, bez osobnej wizyty |
| 21-26 | badanie ogólne moczu, toksoplazmoza IgG i IgM, jeśli w I trymestrze wynik był ujemny | wywiad i badanie, czynność serca płodu, ciśnienie, masa ciała, ocena ryzyka ciążowego, edukacja przedporodowa |
| 24-28 | test obciążenia 75 g glukozy (OGTT) z trzema pomiarami: na czczo, po 1 i po 2 godzinach, przeciwciała anty-D u kobiet z grupą Rh ujemną | termin samych badań, bez osobnej wizyty |
| 27-32 | morfologia krwi, badanie ogólne moczu, USG zgodnie z rekomendacjami PTGiP, immunoglobulina anty-D w 28.-30. tygodniu, jeśli są wskazania | wywiad i badanie, czynność serca płodu, ciśnienie, masa ciała, ocena ryzyka ciążowego, edukacja przedporodowa z tematem łagodzenia bólu porodowego |
| 33-37 | morfologia krwi, badanie ogólne moczu, antygen HBs, HIV, posiew z pochwy i odbytu w kierunku paciorkowców grupy B (GBS) w 35.-37. tygodniu, VDRL i HCV tylko przy zwiększonym ryzyku zakażenia, konsultacja anestezjologiczna, jeśli chcesz znieczulenia regionalnego | badanie położnicze, czynność serca i ruchy płodu, badanie piersi, ocena ryzyka ze wskazaniem zalecanego miejsca porodu, ocena objawów depresji, edukacja przedporodowa |
| 38-39 | badanie ogólne moczu, morfologia krwi, konsultacja anestezjologiczna, jeśli nie odbyła się wcześniej | badanie położnicze, ruchy i czynność serca płodu, ciśnienie, masa ciała, ocena ryzyka ciążowego, edukacja przedporodowa |
| niezwłocznie po 40. | KTG, USG zgodnie z rekomendacjami PTGiP, konsultacja anestezjologiczna, jeśli nie odbyła się wcześniej | badanie położnicze, ruchy płodu, ciśnienie, masa ciała, ocena ryzyka ciążowego, przy prawidłowych wynikach kolejna wizyta z KTG i USG po 7 dniach |
Standard mówi też, że w ciąży o prawidłowym przebiegu osoba prowadząca ciążę powinna cię konsultować nie rzadziej niż co cztery tygodnie, a w uzasadnionych przypadkach częściej. Jeśli twój stan zdrowia albo wcześniejsze wyniki wskazują na możliwość powikłań, zleca dodatkowe badania. Tabela pokazuje więc minimum, a nie pełną listę badań, które możesz mieć.
Ostatnie tygodnie ciąży, czyli posiew GBS, KTG i postępowanie po terminie porodu, opisujemy szczegółowo w osobnym artykule o końcu ciąży.
Ile USG w ciąży jest na NFZ?
W ciąży o prawidłowym przebiegu standard przewiduje trzy badania USG: między 11. a 14. tygodniem, między 18. a 22. tygodniem i między 27. a 32. tygodniem. Każde wykonuje się zgodnie z rekomendacjami PTGiP. Jeśli ciąża potrwa dłużej niż 40 tygodni, USG razem z KTG robi się niezwłocznie po 40. tygodniu i ponownie po 7 dniach.
USG z 11.-14. i 18.-22. tygodnia pokrywają się z terminami USG płodu w programie badań prenatalnych, który ma ocenić ryzyko wad wrodzonych. Dodatkowe USG zleca się, gdy wymaga tego twój stan zdrowia lub stan dziecka. Standard zaleca też, najlepiej do końca 12. tygodnia, USG piersi u kobiet ze zmianami w piersi lub z rodzinnym obciążeniem rakiem piersi.
Jakie badania krwi i moczu robi się w ciąży?
Najwięcej badań laboratoryjnych przypada na pierwszą wizytę. Później większość z nich się powtarza w ustalonych okresach:
- Morfologia krwi: do 10. tygodnia (z ferrytyną), w 15.-20., 27.-32., 33.-37. i 38.-39. tygodniu.
- Badanie ogólne moczu: przy pierwszej wizycie i w każdym kolejnym okresie od 15. do 39. tygodnia.
- Grupa krwi, Rh i przeciwciała odpornościowe: na początku ciąży. Jeśli masz grupę Rh ujemną, w 24.-28. tygodniu bada się przeciwciała anty-D, a w 28.-30. tygodniu przy wskazaniach podaje się immunoglobulinę anty-D.
- Glukoza: na czczo przy pierwszej wizycie, a test obciążenia 75 g glukozy (OGTT) w 24.-28. tygodniu. Przy czynnikach ryzyka cukrzycy ciążowej OGTT robi się już na początku ciąży.
- Choroby zakaźne: HIV, HCV, VDRL (badanie w kierunku kiły, dawniej nazywane WR) i antygen HBs na początku ciąży, HBs i HIV ponownie w 33.-37. tygodniu, a VDRL i HCV wtedy tylko przy zwiększonym ryzyku zakażenia.
- Toksoplazmoza: IgG i IgM na początku ciąży, chyba że masz wynik IgG sprzed ciąży. Przy ujemnym wyniku badanie powtarza się w 21.-26. tygodniu.
- TSH: na początku ciąży.
- Cytologia: przy pierwszej wizycie, jeśli nie była robiona w ciągu 12 miesięcy przed ciążą.
Obecny standard nie wymienia rutynowego badania w kierunku różyczki. Jeśli nie wiesz, czy chorowałaś lub byłaś szczepiona, zapytaj o to osobę prowadzącą ciążę. Do badań na początku ciąży należy też kontrola u stomatologa.
Czy badania prenatalne na NFZ są dla każdej kobiety?
Tak. Od czerwca 2024 roku Program badań prenatalnych finansowany przez NFZ jest skierowany do wszystkich kobiet w ciąży, niezależnie od wieku. Wcześniej jednym z kryteriów kwalifikacji był wiek od ukończenia 35 lat. Zmianę wprowadziło rozporządzenie Ministra Zdrowia z 14 maja 2024 roku.
- Poradnictwo i badania biochemiczne: między 11. a 14. tygodniem, z krwi oznacza się między innymi PAPP-A i wolną podjednostkę beta hCG (free beta-hCG). To badania nazywane potocznie testem PAPP-A.
- Poradnictwo i USG płodu w kierunku wad wrodzonych: między 11. a 14. tygodniem oraz między 18. tygodniem a 22. tygodniem i 6. dniem ciąży.
- Poradnictwo i badania genetyczne oraz pobranie materiału do badań (amniopunkcja, biopsja trofoblastu lub kordocenteza): tylko przy wskazaniach, na przykład po nieprawidłowym wyniku USG lub badań biochemicznych albo gdy w poprzedniej ciąży wystąpiła aberracja chromosomowa.
Do dwóch pierwszych etapów potrzebujesz skierowania od lekarza prowadzącego ciążę, z informacją, w którym tygodniu ciąży jesteś. Na badania genetyczne kieruje lekarz prowadzący ciążę albo poradnia z etapu USG. Program realizują poradnie ginekologiczno-położnicze z umową z NFZ, a placówkę znajdziesz w wyszukiwarce na stronie NFZ, wybierając hasło „Badania prenatalne”. Etapy programu mają ściśle określone tygodnie ciąży, więc zapytaj o skierowanie już na pierwszej wizycie.
Za jakie badania w ciąży trzeba zapłacić?
Badania ze standardu i z programu badań prenatalnych są dla ciebie bezpłatne, jeśli wykonujesz je w placówce z umową z NFZ. Płacisz za badania, których nie ma w standardzie ani w programie, a które robisz na własne życzenie, bez wskazań medycznych. Na liście badań w programie nie ma na przykład testów NIPT, czyli badania wolnego DNA płodu z krwi matki, więc wykonuje się je prywatnie.
Prywatne są też dodatkowe USG poza terminami ze standardu, jeśli lekarz nie zlecił ich ze względu na twój stan zdrowia. Zanim zapłacisz za badanie, zapytaj osobę prowadzącą ciążę, czy jest ono w twojej sytuacji potrzebne i czy możesz je wykonać na NFZ.
Pacjent.gov.pl przypomina, że kobieta w ciąży i w połogu nie musi być ubezpieczona, żeby korzystać z bezpłatnej opieki NFZ, jeśli ma polskie obywatelstwo, mieszka na stałe w Polsce i ma dokument potwierdzający ciążę. W ciąży masz też prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych poza kolejnością.
Kto może prowadzić ciążę na NFZ?
Według standardu ciążę może prowadzić lekarz położnik albo położna. Do ginekologa i położnika z umową z NFZ nie potrzebujesz skierowania. Położna prowadzi ciążę o prawidłowym przebiegu, a gdy pojawią się objawy patologiczne, przekazuje cię pod opiekę lekarza położnika. Różnice między położną, lekarzem i doulą opisujemy w osobnym artykule.
Jeśli ciążę prowadzi lekarz, standard zobowiązuje go, żeby już na pierwszej wizycie skierował cię do położnej POZ na edukację przedporodową. Według standardu edukacja przedporodowa zaczyna się przy pierwszej wizycie w ciąży, do 10. tygodnia albo w chwili pierwszego zgłoszenia się. Jak wybrać położną POZ i jak wyglądają zajęcia, piszemy w artykule o szkole rodzenia.
Czym jest karta ciąży i plan opieki przedporodowej?
Karta przebiegu ciąży, nazywana potocznie kartą ciąży, to dokument, w którym osoba prowadząca ciążę zapisuje wyniki wizyt i badań. Zabieraj ją na każdą wizytę i do szpitala. Położna POZ, która obejmuje cię opieką, wpisuje do karty ciąży i do planu opieki przedporodowej swoje dane kontaktowe.
Plan opieki przedporodowej ustalasz razem z osobą prowadzącą ciążę. Obejmuje wszystkie badania i procedury wraz z terminami ich wykonania, a także możliwość zakwalifikowania cię do programów zdrowotnych, w tym badań prenatalnych i echokardiografii płodu, czyli badania serca dziecka. Plan zmienia się razem z przebiegiem ciąży i twoimi potrzebami, a osoba prowadząca ciążę dołącza go do twojej dokumentacji medycznej.
