Ile waży mniej noworodek po porodzie i dlaczego?
Spadek masy ciała w pierwszych dniach życia jest fizjologiczny. Akademia Medycyny Karmienia Piersią (ABM) wyjaśnia, że noworodek po przejściu z życia płodowego do życia poza macicą wydala nadmiar płynu pozakomórkowego i oddaje smółkę, więc chudnie. Brytyjski NICE dodaje, że spadek zwykle zatrzymuje się po około 3-4 dobach, a NHS, że potem dziecko powinno zacząć równomiernie przybierać.
W badaniu przytoczonym przez ABM, w szpitalu z dobrym wsparciem karmienia, dzieci karmione wyłącznie piersią traciły średnio 5,5% masy urodzeniowej, ale ponad co piąte straciło więcej niż 7%. Po cesarskim cięciu spadki są zwykle większe. W badaniu ponad 160 tysięcy zdrowych noworodków karmionych piersią 10% lub więcej masy urodzeniowej po 48 godzinach straciło prawie 5% dzieci urodzonych siłami natury i ponad 10% dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie, a po 72 godzinach ponad 25% dzieci po cesarce.
Procent spadku policzysz sama: odejmij obecną masę od urodzeniowej, wynik podziel przez masę urodzeniową i pomnóż przez 100. Przykład: dziecko urodzone z masą 3500 g, które w 3. dobie waży 3220 g, straciło 280 g, czyli 8% masy urodzeniowej.
| Spadek masy urodzeniowej | Co mówią zalecenia | Co zrobić |
|---|---|---|
| Do około 7% | Poniżej progu, który Medycyna Praktyczna uznaje za wymagający uwagi (średni spadek przy karmieniu piersią to około 5,5%) | Karmić często, obserwować pieluchy i zachowanie dziecka |
| Ponad 7% | Medycyna Praktyczna uznaje to za sytuację wymagającą szczególnej uwagi, ale nie od razu dokarmiania | Poprosić położną o ocenę karmienia |
| 8-10% od 5. doby życia | Według ABM może jeszcze mieścić się w normie, jeśli wszystko inne jest w porządku, ale wymaga starannej oceny | Ocena dziecka i karmienia, w razie potrzeby pomoc w karmieniu piersią |
| Ponad 10% | NICE zaleca badanie dziecka pod kątem odwodnienia i choroby, dokładny wywiad o karmieniu i obserwację karmienia | Szybki kontakt z położną lub lekarzem |
Kiedy noworodek odzyskuje wagę urodzeniową?
Źródła podają nieco inne terminy, ale opisują ten sam przedział. Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) pisze, że dziecko zaczyna równomiernie przybierać od około 5. doby życia i w wieku około 2 tygodni powinno wrócić do masy urodzeniowej, a prawie wszystkie dzieci odzyskują ją do 3. tygodnia. W badaniu przytoczonym przez ABM dzieci karmione piersią wracały do masy urodzeniowej średnio po 8,3 doby, a do 21. doby zrobiło to 97,5% z nich.
Medycyna Praktyczna wymienia nieodzyskanie masy urodzeniowej w ciągu 2 tygodni wśród sytuacji wymagających szczególnej uwagi. NICE i NHS przyjmują, że większość dzieci wraca do masy urodzeniowej do 3. tygodnia. NHS zaznacza, że dziecko waży się w pierwszych 2 tygodniach właśnie po to, żeby sprawdzić, czy odzyskuje masę urodzeniową. Jeśli nie wróciło do niej do 3. tygodnia albo dużo straciło, położna omawia z rodzicami karmienie, może obejrzeć karmienie piersią i ocenia ogólny stan dziecka.
Ile powinien przybierać noworodek i niemowlę karmione piersią?
Przyrosty liczy się od najniższej masy ciała po porodzie, a nie od masy urodzeniowej. Tak radzi w Medycynie Praktycznej doradczyni laktacyjna dr n. med. Magdalena Nehring-Gugulska i podaje przykład: dziecko urodzone z masą 3700 g w 3. dobie ważyło najmniej, 3460 g, a w 12. dobie 3820 g. Przybrało więc 360 g w 9 dni, czyli średnio 40 g na dobę.
Medycyna Praktyczna podaje normy prof. Ruth Lawrence jako najbliższe siatkom WHO. Według nich dziecko karmione piersią przybiera:
- 26-31 g na dobę w 0.-3. miesiącu życia, czyli w przeliczeniu około 180-220 g na tydzień,
- 17-18 g na dobę w 3.-6. miesiącu,
- 12-13 g na dobę w 6.-9. miesiącu,
- 9 g na dobę w 9.-12. miesiącu.
AAP podaje dla pierwszego miesiąca średni przyrost prawie 28 g na dobę. Niemowlęta podwajają masę urodzeniową w 5.-6. miesiącu. WHO publikuje też standardy przyrostu masy ciała w kolejnych miesiącach. Tabela pokazuje medianę, czyli wartość środkową, oraz zakres od 15. do 85. centyla, w którym mieści się 70% zdrowych dzieci. Przyrost w pierwszych 4 tygodniach liczony jest od masy urodzeniowej, więc obejmuje też fizjologiczny spadek.
| Wiek dziecka | Przyrost w miesiącu: dziewczynki, mediana (15.-85. centyl) | Przyrost w miesiącu: chłopcy, mediana (15.-85. centyl) |
|---|---|---|
| 0-4 tygodnie | 879 g (602-1171 g) | 1023 g (681-1336 g) |
| Od 4 tygodni do 2 miesięcy | 1011 g (734-1301 g) | 1196 g (886-1524 g) |
| 2-3 miesiące | 718 g (494-952 g) | 815 g (577-1071 g) |
| 3-4 miesiące | 585 g (376-804 g) | 617 g (403-845 g) |
| 4-5 miesięcy | 489 g (286-703 g) | 522 g (311-746 g) |
| 5-6 miesięcy | 401 g (203-611 g) | 422 g (217-640 g) |
Według NHS dziecko przybiera najszybciej w pierwszych 6 miesiącach, a potem tempo stopniowo zwalnia. W czasie choroby przyrosty mogą na jakiś czas się zmniejszyć i zwykle wracają do normy w ciągu 2-3 tygodni.
Po czym poznać, że dziecko karmione piersią się najada?
Pierś nie ma podziałki, ale NHS wymienia sygnały, które razem dobrze pokazują, czy dziecko dostaje dość mleka:
- Karmienie zaczyna się od kilku szybkich ruchów ssania, po których przychodzą długie, rytmiczne ssania i połknięcia z krótkimi przerwami.
- Słyszysz i widzisz, jak dziecko połyka, a jego policzki w czasie ssania są zaokrąglone, nie wciągnięte.
- Dziecko jest spokojne w czasie karmienia, samo puszcza pierś na końcu i po większości karmień wygląda na zadowolone i najedzone.
- Po karmieniu piersi są bardziej miękkie, a brodawka wygląda mniej więcej tak samo jak przed karmieniem, nie jest spłaszczona ani zbielała.
- Gdy nie śpi, dziecko wygląda zdrowo i jest czujne.
Drugim obiektywnym wskaźnikiem są pieluchy. Według NHS w pierwszych 48 godzinach dziecko moczy zwykle tylko 2-3 pieluchy. Od 5. doby mokrych pieluch powinno przybywać, aż do co najmniej 6 ciężkich, mokrych pieluch na dobę. Od 4. doby dziecko powinno też robić co najmniej 2 miękkie, żółte kupki dziennie przez pierwsze tygodnie. W pieluchach jednorazowych trudno ocenić, czy są mokre, dlatego NHS radzi wlać 2-4 łyżki wody do suchej pieluchy i sprawdzić, jak wygląda i ile waży mokra.
Liczy się też częstość karmień. Polski standard opieki okołoporodowej przypomina, że we wczesnym okresie karmienia piersią dziecko przystawia się do piersi nawet kilkanaście razy na dobę. Noworodka, który sam się nie budzi, budzi się do karmienia po 3-4 godzinach od początku ostatniego karmienia. Wyjątkiem jest pierwsza doba życia, gdy budzenie nie jest wymagane.
Kiedy spadek wagi to powód, żeby szybko szukać pomocy?
Nie czekaj na kolejną zaplanowaną wizytę, tylko skontaktuj się z położną lub lekarzem, jeśli:
- dziecko straciło ponad 10% masy urodzeniowej, bo NICE zaleca wtedy badanie dziecka i obserwację karmienia,
- nie wróciło do masy urodzeniowej w ciągu 2 tygodni, a zwłaszcza jeśli nie stało się to do 3. tygodnia,
- od 5. doby moczy mniej niż 6 ciężkich pieluch na dobę albo mokrych pieluch nagle ubywa,
- robi mało kupek: ABM wymienia wśród sygnałów zbyt małej ilości mleka mniej niż 4 stolce w 4. dobie albo wciąż smółkowe stolce w 5. dobie,
- przybiera wyraźnie mniej, niż podają normy, albo jego krzywa na siatce centylowej obniżyła się o dwa kanały centylowe.
Pilnie skontaktuj się z lekarzem, a gdy stan jest poważny, jedź na SOR lub dzwoń pod 112, jeśli dziecko jest ospałe, bardzo trudno je obudzić do karmienia albo prawie nie je. ABM wymienia słabe jedzenie i ospałość wśród objawów znacznego odwodnienia, które wymaga oceny lekarza.
Jak ważyć noworodka i jak czytać siatki centylowe WHO?
Medycyna Praktyczna radzi, żeby wagę postawić na równym, twardym podłożu, położyć na niej pieluszkę i wytarować wagę, a dziecko ważyć bez ubrania i bez pieluchy. Jeśli porównujesz wyniki z kilku dni, waż o tej samej porze. Najczęstsze błędy to waga na miękkim lub nierównym podłożu, ważenie w ubraniu, wiercące się dziecko, słaba bateria w wadze, pomyłka w liczeniu dni i porównywanie wyniku z masą urodzeniową zamiast z najniższą.
Codzienne ważenie w domu zwykle nie jest potrzebne. Nawet gdy dziecko straciło ponad 10% masy urodzeniowej, NICE zaleca ważyć je nie częściej niż raz na dobę, w odstępach zależnych od stopnia niepokoju. Po pierwszych 2 tygodniach NHS radzi ważyć dziecko nie częściej niż raz w miesiącu do 6. miesiąca i nie częściej niż co 2 miesiące między 6. a 12. miesiącem. Częściej waży się je wtedy, gdy rodzice o to proszą albo są obawy o zdrowie lub wzrastanie.
Siatka centylowa to wykres, na którym zaznacza się masę dziecka w kolejnych tygodniach i miesiącach. Linie centylowe pokazują, jak zwykle rosną zdrowe dzieci. Linia 50. centyla to środek: połowa dzieci w danym wieku waży mniej, a połowa więcej. Standardy WHO z 2006 roku powstały na podstawie pomiarów 8840 dzieci z 6 krajów, karmionych wyłącznie piersią przez 4-6 miesięcy, dlatego Medycyna Praktyczna zaleca je do oceny dzieci karmionych piersią. Medycyna Praktyczna zwracała też uwagę, że starsze polskie siatki z książeczek zdrowia, opracowane w 1999 roku, powstały na podstawie danych dzieci karmionych w większości sztucznie, które zwykle rosły szybciej.
Ważniejszy od samego centyla jest kierunek krzywej. Według NHS masa dziecka może przesunąć się w górę lub w dół o jedną linię centylową, ale przecięcie dwóch linii zdarza się rzadziej i warto je omówić. NICE traktuje spadek o dwa lub więcej odstępy między liniami centylowymi, u dzieci urodzonych z masą między 9. a 91. centylem, jako powód do oceny wzrastania. Samo położenie na siatce budzi według NICE niepokój dopiero wtedy, gdy masa dziecka jest poniżej 2. centyla.
Jak pomaga położna przy słabych przyrostach i kiedy dokarmiać?
Po porodzie położna POZ odbywa w ramach NFZ co najmniej 4 bezpłatne wizyty patronażowe, pierwszą najpóźniej w ciągu 48 godzin od zgłoszenia urodzenia dziecka, nie licząc sobót, niedziel i świąt. Według standardu opieki okołoporodowej waży wtedy dziecko i ocenia przyrost albo spadek masy ciała. Sprawdza też, jak często i jak długo dziecko je, czy chętnie ssie i czy jest nasycone, ocenia piersi mamy i jamę ustną dziecka, technikę karmienia i skuteczność ssania. Jeśli problem wykracza poza jej kompetencje, informuje o potrzebie konsultacji lekarskiej.
Ważną częścią oceny jest obserwacja karmienia. NICE zaleca, żeby przy spadku ponad 10% karmienie obserwowała osoba z odpowiednim przygotowaniem w zakresie karmienia piersią i butelką. Przy przedłużających się problemach pomocna bywa doradczyni laktacyjna CDL lub konsultantka IBCLC. O tym, czym różni się ich pomoc od pomocy położnej, piszemy w osobnym artykule.
Dokarmianie to decyzja, którą warto podjąć razem z położną, doradczynią laktacyjną lub lekarzem, po ocenie dziecka i karmienia. ABM podkreśla, że spadek o 10% nie jest automatycznym wskazaniem do dokarmiania, tylko do oceny dziecka, a większość dzieci karmionych piersią dokarmiania nie potrzebuje. NICE zwraca uwagę, że dokarmianie mlekiem modyfikowanym może pomóc w przyrostach, ale często kończy się zakończeniem karmienia piersią.
Jeśli dokarmianie jest potrzebne, ABM wskazuje jako pierwszy wybór odciągnięte mleko mamy, a gdy go nie wystarcza, mleko z banku mleka kobiecego. NICE zaleca, żeby przy dokarmianiu mlekiem modyfikowanym wspierać dalsze karmienie piersią, odciągać pokarm dla podtrzymania laktacji i najpierw podawać dziecku dostępne mleko mamy. W szpitalu, zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej, mleko modyfikowane podaje się na zlecenie lekarza i zgodnie z decyzją mamy, po udzieleniu jej porady, a metodę dokarmiania dobiera się tak, żeby nie utrudniała ssania piersi.
Jeśli chcesz, żeby ktoś obejrzał karmienie i zważył dziecko także poza wizytami patronażowymi, możesz umówić prywatną wizytę domową położnej z doświadczeniem laktacyjnym.
