Kiedy pierwsza kąpiel noworodka?
WHO w zaleceniach z 2022 roku rekomenduje, żeby pierwszą kąpiel zdrowego, donoszonego noworodka odłożyć na co najmniej 24 godziny po porodzie. Eksperci WHO nie znaleźli dowodów na to, że wcześniejsza kąpiel jest potrzebna, na przykład gdy dziecko jest pobrudzone smółką. Zwracają za to uwagę, żeby noworodek w czasie kąpieli nie tracił ciepła: ciepłe pomieszczenie, szybkie osuszenie, ubranie dopasowane do temperatury i to, żeby mama i dziecko byli cały czas razem.
W Polsce standard opieki okołoporodowej przewiduje, że zaraz po porodzie dziecko ma co najmniej dwie godziny nieprzerwanego kontaktu skóra do skóry z mamą. Na oddziale położniczym wszystkie zabiegi pielęgnacyjne u zdrowego noworodka wykonuje się po poinformowaniu mamy i za jej zgodą, w jej obecności, o ile pozwala na to jej stan zdrowia. Zapytaj więc na oddziale, kiedy planowana jest pierwsza kąpiel, i powiedz, jeśli chcesz przy niej być albo wolisz ją przełożyć.
W domu pierwszą kąpiel zrób wtedy, gdy czujesz się na to gotowa. Do tego czasu wystarczy mycie buzi, rączek i pupy, opisane niżej. Według NHS lepiej nie kąpać dziecka zaraz po karmieniu ani wtedy, gdy jest głodne lub zmęczone.
Jak często kąpać noworodka?
Źródła różnią się tu w szczegółach, ale zgadzają się, że codzienna kąpiel noworodka nie jest konieczna:
- Brytyjska NHS podaje, że noworodka nie trzeba kąpać codziennie i 2-3 kąpiele w tygodniu powinny wystarczyć. Jeśli tobie i dziecku codzienna kąpiel sprawia przyjemność, możesz kąpać je codziennie.
- Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) pisze, że w pierwszym roku życia mogą wystarczyć 3 kąpiele w tygodniu, a częstsze kąpanie może wysuszać skórę dziecka.
- Medycyna Praktyczna radzi kąpać niemowlę kilka razy w tygodniu, a najlepiej codziennie, ale nie częściej niż raz na dobę. W pierwszych miesiącach codzienna kąpiel nie jest konieczna, jeśli przy każdej zmianie pieluchy dokładnie myjesz okolice pieluszkowe.
W dni bez kąpieli wystarczy umyć dziecku buzię, szyję, rączki i pupę. Codziennie i przy każdej zmianie pieluchy dbaj o czystość pupy i okolic intymnych, bo tam skóra brudzi się najbardziej.
Jaka temperatura wody do kąpieli noworodka?
Woda ma być ciepła, ale nie gorąca. NHS radzi sprawdzić ją łokciem: powinna mieć temperaturę zbliżoną do temperatury ciała. Medycyna Praktyczna podaje nieco niższy zakres, 33-34°C, i opisuje go jako temperaturę obojętną dla niemowlęcia: jeśli po zanurzeniu przedramienia lub łokcia nie czujesz ani chłodu, ani wyraźnego ciepła, woda jest odpowiednia. Termometr do kąpieli pomoże ci, jeśli nie masz pewności, ale wodę i tak wymieszaj ręką.
- Najpierw nalej zimną wodę, potem dolewaj ciepłą i dokładnie wymieszaj, żeby nie zostały gorące miejsca.
- Wody nalewaj płytko. NHS podaje 8-10 cm, a Medycyna Praktyczna radzi, żeby woda przykrywała dziecko mniej więcej do połowy ciała.
- Zanim zaczniesz, nagrzej pomieszczenie. Mokry noworodek bardzo szybko się wychładza, dlatego kąpiel powinna być krótka, a ręcznik gotowy pod ręką.
- Nie kąp dziecka pod bieżącą wodą z kranu. Jeśli kąpiesz je w umywalce, zakręć kran, zanim włożysz dziecko do wody.
Co przygotować do kąpieli noworodka?
Wszystko przygotuj, zanim rozbierzesz dziecko, bo w trakcie kąpieli nie możesz od niego odejść ani na sekundę. Według NHS potrzebujesz:
- wanienki dla niemowlęcia, czystej miski albo umywalki,
- dwóch ręczników,
- waty lub wacików do przemycia oczu i buzi,
- czystej pieluszki,
- czystych ubranek.
Wanienkę postaw stabilnie. Kosmetyki w pierwszych tygodniach nie są potrzebne, o czym więcej niżej.
Jak kąpać noworodka w wanience krok po kroku?
Kolejność poniżej łączy zalecenia NHS i AAP. Na początku kąpiel we dwoje bywa łatwiejsza: jedna osoba trzyma dziecko, druga podaje ręcznik i ubranka.
| Krok | Co zrobić |
|---|---|
| 1 | Sprawdź temperaturę wody łokciem lub termometrem i upewnij się, że wszystko masz pod ręką. |
| 2 | Rozbierz dziecko, zostaw pieluszkę i owiń je ręcznikiem. Trzymając je na kolanach, przemyj buzię: każde oko osobnym kawałkiem waty zwilżonej ciepłą wodą, od nosa na zewnątrz. |
| 3 | Podtrzymując dziecko nad wanienką, umyj mu główkę samą wodą i delikatnie ją osusz. |
| 4 | Zdejmij pieluszkę i zetrzyj resztki kupki, zanim dziecko trafi do wody. |
| 5 | Powoli włóż dziecko do wody nóżkami do przodu. Jedną ręką podtrzymuj główkę, szyję i barki, na przykład obejmując ramię dziecka dłonią, a drugą prowadź pupę i nóżki. |
| 6 | Trzymaj główkę ponad wodą. Wolną ręką polewaj ciało ciepłą wodą i myj je od góry do dołu, a pupę i okolice intymne na końcu. |
| 7 | Wyjmij dziecko, od razu owiń je ręcznikiem i osusz, przykładając ręcznik zamiast pocierać. Szczególnie starannie osusz fałdki skóry i okolice pępka. |
| 8 | Załóż pieluszkę z brzegiem zawiniętym pod pępkiem, jeśli kikut jeszcze się trzyma, ubierz dziecko i wylej wodę z wanienki. |
Uszy myj tylko z zewnątrz. NHS przestrzega, żeby nigdy nie czyścić patyczkami higienicznymi wnętrza uszu dziecka.
Jak umyć noworodka bez wanienki?
Między kąpielami, a także wtedy, gdy dziecko źle znosi wanienkę, wystarczy toaleta bez zanurzania, w Wielkiej Brytanii nazywana top and tail, czyli mycie od góry i od dołu. AAP poleca taki sposób mycia gąbką lub myjką do czasu odpadnięcia kikuta pępowiny. Według NHS i AAP wygląda to tak:
- Przygotuj w ciepłym pomieszczeniu dwie miski ciepłej wody, watę, ręcznik, czystą pieluszkę i ubranka.
- Połóż dziecko na kolanach albo na przewijaku. Jeśli przewijak stoi wysoko, cały czas trzymaj na dziecku rękę.
- Zdejmij ubranka, zostaw body i pieluszkę i owiń dziecko ręcznikiem. Odsłaniaj tylko tę część ciała, którą właśnie myjesz.
- Przemyj każde oko osobnym kawałkiem waty, od nosa na zewnątrz, a potem buzię, szyję, uszy z zewnątrz i rączki.
- Zdejmij pieluszkę i umyj pupę oraz okolice intymne wodą z drugiej miski.
- Dokładnie osusz, także w fałdkach skóry, i załóż czystą pieluszkę.
Czy można kąpać noworodka przed odpadnięciem pępka?
Zalecenia się tu różnią. Polscy neonatolodzy uważają, że zmoczenie kikuta pępowiny w kąpieli nie jest groźne, jeśli potem dokładnie go osuszysz, a AAP radzi do czasu odpadnięcia kikuta myć dziecko tylko gąbką lub myjką. W obu przypadkach najważniejsze jest, żeby po kąpieli kikut był czysty i suchy, a brzeg pieluszki zawinięty pod pępkiem. Szczegóły znajdziesz w artykule o pielęgnacji pępka noworodka.
Jakie kosmetyki do kąpieli noworodka?
W pierwszych tygodniach najlepsza jest sama woda. NHS podaje, że w pierwszym miesiącu płyny do mycia nie są potrzebne, a balsamów i oliwek lepiej nie używać, dopóki dziecko nie skończy co najmniej miesiąca. Jeśli chcesz czegoś użyć, źródła radzą:
- Wybierać delikatne produkty przeznaczone dla niemowląt, bez zapachów. Kosmetyki dla dorosłych, w tym pachnące płyny do kąpieli, mogą podrażniać skórę noworodka i osłabiać jej naturalną barierę ochronną.
- Używać mydła oszczędnie, wybierać łagodne, o neutralnym pH, i od razu je spłukiwać.
- Nie dodawać do kąpieli płynów z olejkami, dopóki nie nabierzesz wprawy, bo skóra dziecka robi się wtedy bardzo śliska.
- Nie myć główki szamponem, jeśli nie ma takiej potrzeby. Według Medycyny Praktycznej włoski wystarczy myć raz lub dwa razy w tygodniu.
- Jeśli skóra jest gładka, nie smarować jej niczym rutynowo po kąpieli. Na suchą skórę stosuje się emolienty, czyli preparaty nawilżające i natłuszczające skórę.
Łuszcząca się skóra i ciemieniucha: co jest normalne?
Skóra noworodka w pierwszych tygodniach często wygląda inaczej, niż się spodziewasz. Według AAP łuszczenie się skóry jest normalne i zwykle nie wymaga leczenia. Drobne białe lub żółtawe kropki na policzkach, brodzie i nosku, czyli prosaki, znikają zwykle same w ciągu 2-3 tygodni. Bardzo częsta jest też wysypka pojawiająca się w pierwszych dniach po porodzie, nazywana rumieniem toksycznym noworodków.
Ciemieniucha to tłuste, łuszczące się strupki na skórze głowy, czasem także na twarzy. NHS opisuje ją jako niegroźną, niewywołującą świądu ani bólu, i podaje, że zwykle znika sama w ciągu kilku miesięcy. Możesz delikatnie wmasować w skórę głowy emolient, żeby zmiękczyć łuski, rozczesać je miękką szczoteczką i umyć główkę. Nie zdrapuj strupków, bo zwiększa to ryzyko zakażenia, i nie używaj mydła, szamponów dla dorosłych ani produktów z dodatkiem zapachów.
Jak bezpiecznie kąpać noworodka?
Dwa największe zagrożenia w kąpieli to utonięcie i oparzenie gorącą wodą. NHS i AAP podają te same podstawowe zasady:
- Nigdy nie zostawiaj dziecka w wodzie samego, nawet na sekundę. Jeśli dzwoni telefon albo ktoś puka do drzwi, wyjmij dziecko, owiń je ręcznikiem i weź ze sobą.
- Niemowlę może utonąć w kilku centymetrach wody, bezgłośnie. Według AAP większość utonięć dzieci w domu zdarza się w wannie.
- Nie powierzaj pilnowania dziecka w kąpieli starszemu rodzeństwu. Przy kąpieli zawsze musi być dorosły.
- Nie używaj siedzisk do kąpieli. Odradzają je NHS i AAP, a AAP zwraca uwagę, że mogą się przewrócić.
- Zawsze sprawdzaj temperaturę wody, zanim włożysz do niej dziecko. AAP zaleca, żeby woda z kranu nie była cieplejsza niż około 49°C, i podpowiada, że często można obniżyć temperaturę na piecyku lub podgrzewaczu wody.
- Po kąpieli od razu wylej wodę z wanienki.
Kiedy zapytać położną o kąpiel i skórę dziecka?
Pierwszą kąpiel w domu nie musisz robić sama. Według standardu opieki okołoporodowej położna POZ podczas bezpłatnych wizyt patronażowych w ramach NFZ udziela instruktażu czynności higienicznych u noworodka, w tym techniki kąpieli, pielęgnacji skóry oraz kikuta pępowiny i dna pępka. Ocenia też i zapisuje w dokumentacji stan skóry dziecka, między innymi zaczerwienienia, odparzenia, wysypki i ciemieniuchę, oraz to, jak dbacie o higienę dziecka. Możesz ją poprosić, żeby pokazała kąpiel na twoim dziecku.
Pokaż dziecko położnej lub lekarzowi, jeśli zauważysz:
- wysypkę w postaci pęcherzyków, bo AAP zaleca, żeby każdą taką wysypkę ocenił lekarz,
- suchą, popękaną albo zaczerwienioną skórę, która mimo delikatnej pielęgnacji się nie poprawia,
- ciemieniuchę, która po kilku tygodniach pielęgnacji się nie poprawia, obejmuje całe ciało, krwawi, sączy się albo jest obrzęknięta,
- zaczerwienienie skóry wokół pępka, ropę lub przykry zapach z kikuta pępowiny.
Jeśli wysypce towarzyszy gorączka, dziecko słabo je, jest ospałe albo zachowuje się inaczej niż zwykle, nie czekaj na wizytę, tylko pilnie skontaktuj się z lekarzem. Jeśli chcesz, żeby ktoś pokazał ci kąpiel wcześniej albo dodatkowo, prywatna położna może przyjechać do domu.
