Szczepienia w ciąży: grypa, RSV, krztusiec i COVID-19. Kiedy, gdzie i czy za darmo

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH w przewodniku dla kobiet w ciąży wymienia cztery zalecane szczepienia: przeciw grypie, krztuścowi, RSV (syncytialnemu wirusowi oddechowemu) i COVID-19. Wszystkie znajdują się w części o szczepieniach zalecanych kobietom w ciąży w Programie Szczepień Ochronnych na 2026 rok, ogłoszonym przez Głównego Inspektora Sanitarnego. PZH pisze wprost, że w Polsce wszystkie szczepienia zalecane kobietom w ciąży są bezpłatne. Różnią się tym, czy potrzebujesz recepty i gdzie możesz się zaszczepić.

Szczepionki kupione w aptece na receptę z kodem C (to ten sam kod, którym oznacza się bezpłatne leki dla kobiet w ciąży, czyli program Ciąża+) kosztują 0 zł. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok podaje, że bezpłatne szczepienia kobiet w ciąży wykonuje się w przychodniach POZ, w aptekach (z wyjątkiem szczepienia przeciw krztuścowi) oraz na oddziałach szpitalnych w trakcie hospitalizacji. Przed każdym szczepieniem potrzebna jest kwalifikacja.

Według przewodnika PZH kobiety w ciąży częściej chorują na grypę, a ryzyko hospitalizacji z jej powodu jest wyższe niż u kobiet niebędących w ciąży i rośnie z każdym trymestrem. Szczepienie chroni też dziecko: PZH podaje, że niemowlęta mam zaszczepionych w ciąży mają o 70% niższe ryzyko zachorowania na grypę i o 80% niższe ryzyko hospitalizacji z jej powodu.

Szczepić się można w każdym trymestrze. PZH radzi zrobić to przed okresem największej liczby zachorowań, który w Polsce przypada zwykle na styczeń-marzec, a za dobre miesiące uznaje wrzesień-listopad. W sezonie 2026/2027 szczepionki przeciw grypie podawane we wstrzyknięciu są według PZH bezpłatne dla kobiet w ciąży i w połogu, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia z 17 czerwca 2026 roku.

• Poproś o receptę na refundowaną szczepionkę z kodem C. Podstawą jest karta przebiegu ciąży albo zaświadczenie o ciąży.
• Zrealizuj receptę w aptece. Szczepionka kosztuje 0 zł.
• Zaszczep się w przychodni POZ albo w aptece, która wykonuje szczepienia, po badaniu kwalifikacyjnym.

Przewodnik PZH opisuje szczepienie w POZ i w aptece jako bezpłatne. Starsza odpowiedź PZH z 2025 roku wspominała jednak, że w aptece kwalifikacja i podanie szczepionki mogą być płatne według cennika, więc zapytaj o to przy zapisie.

Krztusiec jest najgroźniejszy dla noworodków i małych niemowląt. PZH podaje, że śmiertelność szacuje się na 1% wśród niemowląt poniżej 2. miesiąca życia, a dziecko zaczyna własne szczepienia przeciw krztuścowi dopiero w 2. miesiącu i potrzebuje kilku dawek. Przeciwciała, które mama wytwarza po szczepieniu w III trymestrze, przechodzą przez łożysko i według PZH chronią dziecko w pierwszych 3-6 miesiącach życia.

Program Szczepień Ochronnych i przewodnik PZH zalecają jedną dawkę szczepionki Tdap (przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi ze zmniejszoną zawartością składników) po ukończeniu 27. do 36. tygodnia ciąży. Gdy ciąża jest zagrożona porodem przedwczesnym, można się zaszczepić już po ukończeniu 20. tygodnia, na skierowanie lekarza prowadzącego ciążę. Szczepienie powtarza się w każdej ciąży, niezależnie od wcześniejszych dawek.

Szczepionkę (Adacel albo Boostrix lub BoostrixPolio) zapewnia przychodnia POZ, w której masz złożoną deklarację. Nie potrzebujesz recepty ani skierowania, a szczepienie jest bezpłatne. Tego szczepienia nie wykonuje się w aptece. Według przytaczanego przez PZH dużego badania z Australii u dzieci mam zaszczepionych w ciąży było o 61,5% mniej zachorowań na krztusiec w pierwszych 6 miesiącach życia.

Terminy różnią się między krajami. Brytyjska NHS proponuje szczepienie od 16. tygodnia, zwykle około 20. tygodnia, i radzi zrobić je przed 32. tygodniem. Jeśli mieszkasz w Polsce, trzymaj się zaleceń krajowych i ustal termin z osobą prowadzącą ciążę.

RSV to wirus, który według PZH jest jedną z głównych przyczyn ostrych infekcji dróg oddechowych u małych dzieci, a u niemowląt może powodować zapalenie oskrzelików i płuc. W Polsce zachorowania rosną zwykle od listopada do marca, ze szczytem w grudniu-lutym. W ciąży można się zaszczepić tylko szczepionką Abrysvo. PZH podaje (stan na wrzesień 2026), że jest ona dla kobiet w ciąży bezpłatna na receptę na refundowaną szczepionkę.

Charakterystyka produktu (ChPL) dopuszcza jedną dawkę między 24. a 36. tygodniem ciąży. Eksperci towarzystw naukowych, na których powołuje się PZH, zawężają ten czas do 32.-36. tygodnia, żeby uzyskać jak największe korzyści i dlatego, że bezpieczeństwo szczepionki w tym okresie jest najlepiej poznane. Amerykańskie CDC również zaleca okno 32.-36. tydzień. PZH radzi szczepić optymalnie 1-2 miesiące przed początkiem sezonu RSV, a najpóźniej 2-3 miesiące przed jego przewidywanym końcem. Sezon trwa zwykle od października lub listopada do kwietnia lub maja.

Według PZH szczepienie mamy w badaniu klinicznym zmniejszyło ryzyko ciężkich powikłań RSV u niemowląt (niedotlenienia, wentylacji mechanicznej, przyjęcia na OIOM) o 82% w ciągu 3 miesięcy i o 69% w ciągu 6 miesięcy po urodzeniu. Zaszczepić się możesz w POZ albo w aptece, która wykonuje szczepienia.

W kolejnej ciąży zalecenia się różnią. ChPL podaje, że nie ustalono potrzeby ponownego szczepienia w kolejnych ciążach, a CDC go nie zaleca. Brytyjska NHS radzi szczepić się w każdej ciąży. Zapytaj o to osobę prowadzącą ciążę.

Dziecko można chronić przed RSV na dwa sposoby: szczepiąc mamę w ciąży albo podając dziecku po urodzeniu gotowe przeciwciało monoklonalne. Długo działającym przeciwciałem jest nirsewimab (nazwa handlowa Beyfortus). Według CDC zalecana jest jedna z tych dwóch metod, a większość niemowląt nie potrzebuje obu. PZH zaznacza z kolei, że szczepienie mamy w ciąży nie powinno być powodem wykluczenia dziecka z profilaktyki przeciwciałem, jeśli dziecko się do niej kwalifikuje.

W Polsce bezpłatna profilaktyka przeciwciałem nie obejmuje wszystkich niemowląt. Według informacji Instytutu Matki i Dziecka z września 2026 roku refundacja obejmuje tylko wybrane grupy ryzyka, w tym wcześniaki, a decyzja o rozszerzeniu jej na wszystkie noworodki nie zapadła. Jeśli twoje dziecko może należeć do grupy ryzyka, zapytaj o profilaktykę RSV neonatologa przed wypisem ze szpitala albo pediatrę.

Tak. PZH podaje, że COVID-19 w ciąży wiąże się z wyższym ryzykiem ciężkiego przebiegu, przyjęcia na oddział intensywnej terapii i porodu przedwczesnego. Szczepienie można wykonać w dowolnym trymestrze, a w II lub III trymestrze może dodatkowo wzmocnić bierną ochronę dziecka w pierwszych 6 miesiącach życia.

Zgodnie z komunikatem Ministra Zdrowia z września 2026 roku w sezonie 2026/2027 szczepienia przeciw COVID-19 są bezpłatne, a kobiety w ciąży należą do grup, dla których są szczególnie wskazane. Szczepi się w przychodniach POZ i w aptekach, które mają umowę z NFZ, bez e-skierowania i bez recepty. Zapisujesz się bezpośrednio w punkcie szczepień. W tym sezonie stosuje się szczepionkę mRNA Spikevax XFG.

Żadna z czterech zalecanych szczepionek nie jest szczepionką żywą. PZH zbiera w przewodniku dane z dużych badań. W badaniu na 9 000 kobiet nie wykazano związku między szczepieniem przeciw grypie w I trymestrze a wadami rozwojowymi u dziecka, a badania wykluczyły związek tego szczepienia z poronieniem. W brytyjskim badaniu ponad 20 000 kobiet zaszczepionych przeciw krztuścowi w III trymestrze nie stwierdzono więcej poronień ani innych niekorzystnych zdarzeń. Metaanaliza z 2024 roku obejmująca 1,8 mln kobiet zaszczepionych przeciw COVID-19 w ciąży nie wykazała większego ryzyka dla matki, płodu ani niemowlęcia.

Przy szczepionce RSV ChPL podaje dane od ponad 4 000 zaszczepionych kobiet w ciąży, które nie wskazują na wady rozwojowe ani szkodliwy wpływ na płód lub noworodka. W badaniu III fazy poród przedwczesny wystąpił u 6% kobiet po szczepionce i u 5% po placebo. Najczęstsze objawy po szczepieniu to według PZH ból w miejscu wkłucia, ból głowy i ból mięśni.

Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok zaleca podanie szczepionek przeciw COVID-19 i grypie na jednej wizycie. Szczepionkę RSV można podać razem ze szczepionką przeciw grypie i COVID-19. Między szczepionką RSV a szczepionką przeciw krztuścowi (Tdap) PSO i ChPL zalecają co najmniej 2 tygodnie odstępu. Przewodnik PZH przytacza też komitety z USA i Wielkiej Brytanii, które dopuszczają obie szczepionki tego samego dnia. W praktyce szczepienie przeciw krztuścowi od 27. tygodnia i przeciw RSV w 32.-36. tygodniu daje ten odstęp naturalnie. O kolejności i terminach zdecyduj z osobą, która kwalifikuje cię do szczepienia.

Według PZH ciąża jest przeciwwskazaniem do szczepionek żywych: MMR (przeciw odrze, śwince i różyczce) oraz przeciw ospie wietrznej, ze względu na teoretyczne ryzyko przeniesienia wirusa szczepionkowego na płód. Po szczepieniu żywą szczepionką nie należy zachodzić w ciążę przez co najmniej miesiąc. Bezpłatne dla kobiet w ciąży są szczepionki przeciw grypie podawane we wstrzyknięciu. Szczepionka donosowa zawiera żywe, osłabione wirusy i nie jest stosowana w ciąży.

Jeśli planujesz ciążę, PZH radzi sprawdzić, czy chorowałaś na różyczkę i ospę albo byłaś szczepiona, i w razie potrzeby zaszczepić się przed ciążą. Kobiety planujące ciążę, które nie były szczepione przeciw WZW typu B, mogą się zaszczepić bezpłatnie. Domownikom kobiety w ciąży można według PZH podać szczepionkę MMR, a jej starsze dzieci można zaszczepić przeciw ospie wietrznej.

Karmienie piersią nie jest przeciwwskazaniem do szczepień zalecanych dorosłym. PZH podaje, że w czasie karmienia można przyjąć wszystkie szczepionki inaktywowane, a także szczepionki żywe zalecane dorosłym, których nie podano przed ciążą. W sezonie 2026/2027 szczepionka przeciw grypie jest bezpłatna także w połogu. Przy szczepionce RSV ChPL podaje, że nie wiadomo, czy przenika do mleka, ale nie wykazano szkodliwego wpływu na noworodki karmione piersią przez zaszczepione mamy.

Standard organizacyjny opieki okołoporodowej przewiduje przekazanie informacji o szczepieniach zalecanych w ciąży już na pierwszej wizycie, a edukacja przedporodowa obejmuje szczepienia zalecane i przeciwwskazane oraz ich bezpieczeństwo w ciąży i w czasie karmienia piersią. Edukację tę prowadzi między innymi położna POZ.

• Kwalifikacja: według PZH kwalifikację kobiety w ciąży do szczepienia może przeprowadzić m.in. lekarz, pielęgniarka, położna albo farmaceuta. Przy ciąży powikłanej może być potrzebna konsultacja ginekologa.
• Recepta: Ministerstwo Zdrowia wskazało w 2025 roku, że najlepiej, by kobieta w ciąży dostała receptę na szczepionki od ginekologa-położnika albo położnej, a podstawą do wystawienia recepty na bezpłatne leki może być karta przebiegu ciąży.
• Plan szczepień: położna pomoże ułożyć terminy tak, żeby zdążyć z krztuścem od 27. tygodnia i z RSV w 32.-36. tygodniu, i przypomni o szczepieniu przeciw grypie oraz COVID-19 przed sezonem.
• Po porodzie: w czasie wizyt patronażowych położna przypomina o szczepieniach dziecka i może odpowiedzieć na pytania o szczepienia w czasie karmienia.

Na konsultacji online z położną możesz przejrzeć kartę ciąży, ustalić, których szczepień jeszcze brakuje, i dowiedzieć się, gdzie najprościej je zrobić. To, czy położna prywatna wystawi receptę z kodem C, zależy od zasad, na jakich pracuje, więc zapytaj o to przed wizytą. Decyzję o szczepieniu przy chorobach przewlekłych albo ciąży powikłanej podejmij z osobą prowadzącą ciążę.