Ile goi się krocze po porodzie?
Krocze to okolica między wejściem do pochwy a odbytem. Podczas porodu rozciąga się do granic możliwości, dlatego tuż po porodzie jest obolałe i obrzęknięte, nawet jeśli nie pękło. Według mp.pl gojenie krocza po nacięciu lub pęknięciu jest sprawą bardzo indywidualną i trwa zwykle około 2-3 tygodni. NHS podaje, że szwy powinny się zagoić w ciągu miesiąca od porodu.
Źródła różnią się w szczegółach, bo opisują różne rzeczy: zagojenie skóry, ustąpienie bólu i pełny powrót tkanek do formy. Brytyjskie Królewskie Kolegium Położników i Ginekologów (RCOG) pisze, że po każdym pęknięciu ból lub tkliwość mogą trwać 4-6 tygodni, zwłaszcza przy chodzeniu i siedzeniu, i że większość pęknięć goi się w ciągu 6 tygodni bez długotrwałych problemów. Tabela pokazuje typowy przebieg, a nie sztywny harmonogram.
| Kiedy | Co się zwykle dzieje | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Pierwsze dni | Krocze jest obrzęknięte i boli najbardziej. Oddawanie moczu może piec, a pierwsza wizyta w toalecie budzi u wielu kobiet obawy. | Leki przeciwbólowe, chłodzenie i higiena po każdej wizycie w toalecie. Pierwsza wizyta położnej POZ w domu w ciągu 48 godzin od zgłoszenia porodu. |
| 1-3 tygodnie | Ból wyraźnie słabnie, szwy stopniowo się rozpuszczają. Możesz zauważyć drobne nitki na podpasce. Według RCOG szwy mogą w tym czasie drażnić i to normalna część gojenia. | Według NHS ból, który trwa dłużej niż 2-3 tygodnie, jest nietypowy i powinien go ocenić ktoś z personelu medycznego. |
| Około miesiąca | Według NHS szwy powinny już być zagojone. | Tkliwość przy dłuższym siedzeniu czy chodzeniu może jeszcze się utrzymywać, ale nie powinna narastać. |
| 4-6 tygodni | Kończy się połóg. Według RCOG większość pęknięć goi się w tym czasie bez długotrwałych problemów. | Wizyta u lekarza położnika po zakończeniu połogu. Zgłoś ból, kłopot z trzymaniem moczu, gazów lub stolca i ból przy współżyciu. |
| Do 3 miesięcy i dłużej | Po pęknięciu III lub IV stopnia szwy wokół zwieracza odbytu można wyczuwać nawet do 3 miesięcy. | RCOG radzi zgłosić się do lekarza, jeśli objawy po takim pęknięciu utrzymują się po 6 miesiącach. |
Pęknięcie krocza: jakie są stopnie i czym różni się od nacięcia?
Pęknięcia i otarcia krocza są bardzo częste. NHS podaje, że nawet 9 na 10 kobiet rodzących pierwsze dziecko drogami natury ma jakieś pęknięcie, otarcie albo nacięcie. Pęknięcia opisuje się w czterostopniowej skali, a od stopnia zależy, jak się je zszywa i jak długo się goją.
| Rodzaj urazu | Co obejmuje | Jak się je zaopatruje |
|---|---|---|
| Pęknięcie I stopnia | Tylko skórę, płytkie, powierzchowne rozdarcie. | Według RCOG zwykle goi się samo. |
| Pęknięcie II stopnia | Skórę i mięśnie krocza. | Zwykle wymaga szycia tuż po porodzie. |
| Pęknięcie III stopnia | Sięga mięśnia, który zamyka odbyt (zwieracza odbytu). | Według RCOG szycie na sali operacyjnej w znieczuleniu, potem antybiotyk, leki ułatwiające wypróżnienie i spotkanie z fizjoterapeutą. |
| Pęknięcie IV stopnia | Obejmuje też błonę śluzową odbytu lub odbytnicy. | Jak przy III stopniu. RCOG zaleca też wizytę kontrolną w szpitalu 6-12 tygodni po porodzie. |
| Nacięcie krocza | Cięcie wykonane przez położną lub lekarza przez ścianę pochwy i krocze, zwykle ukośnie w bok. | Według NHS wykonywane w znieczuleniu miejscowym i zszywane zwykle w ciągu godziny od porodu. |
Pęknięcia III i IV stopnia są rzadsze. Według RCOG zdarzają się u około 3 na 100 kobiet rodzących drogami natury: u 6 na 100 przy pierwszym porodzie i u 2 na 100, jeśli kobieta rodziła już wcześniej drogami natury. Polski standard opieki okołoporodowej wymienia takie pęknięcie jako czynnik ryzyka powikłań, który bierze się pod uwagę także w następnej ciąży.
Nacięcie krocza nie jest w Polsce zabiegiem rutynowym. Standard opieki okołoporodowej mówi wprost, że osoba prowadząca poród chroni krocze, a nacięcie stosuje wyłącznie w medycznie uzasadnionych przypadkach. NHS podaje jako przykłady sytuację, gdy dziecko musi szybko przyjść na świat, poród z użyciem kleszczy lub próżnociągu albo ryzyko pęknięcia sięgającego odbytu. RCOG zaznacza, że nacięcie może się przedłużyć i przejść w głębsze pęknięcie. O swoich preferencjach możesz napisać w planie porodu.
Szwy po porodzie: kiedy się rozpuszczają?
Krocze zszywa się zwykle szwami rozpuszczalnymi, dlatego według NHS nie trzeba wracać do szpitala, żeby je zdjąć. Nacięcie zszywa się zwykle w ciągu godziny od porodu. Szwy stopniowo miękną i odpadają, a drobne nitki możesz zauważyć na podpasce albo pod prysznicem. To normalne i nie oznacza, że rana się rozeszła.
Po pęknięciu III lub IV stopnia szwy są także pod skórą i wokół zwieracza odbytu. RCOG podaje, że niektóre z nich można wyczuwać nawet do 3 miesięcy. Podrażnienie w okolicy szwów w czasie gojenia jest według RCOG normalne.
Przed wypisem zapytaj, jakie masz pęknięcie lub nacięcie, jakimi szwami je zszyto i czy któryś trzeba będzie zdjąć. Jeśli tak, położna POZ może to zrobić w domu: standard opieki okołoporodowej wymienia zdejmowanie szwów z rany krocza wśród jej zadań podczas wizyt patronażowych.
Jak dbać o krocze po porodzie?
Najważniejsze są czystość, suchość i spokój. Brytyjskie wytyczne NICE dotyczące opieki poporodowej zalecają codzienne mycie krocza pod prysznicem, częstą zmianę podpasek i mycie rąk przed i po tych czynnościach. RCOG dodaje, żeby myć krocze samą wodą i nie stosować na nie żadnych kosmetyków.
- Po każdej wizycie w toalecie spłucz krocze ciepłą wodą, na przykład z butelki lub prysznica.
- Podcieraj się i osuszaj krocze od przodu do tyłu, czyli w stronę odbytu, żeby nie przenosić bakterii na ranę.
- Osuszaj delikatnie, przykładając czysty ręcznik albo ręcznik papierowy, bez pocierania.
- Zmieniaj podpaski często, także wtedy, gdy nie są jeszcze pełne.
- Myj ręce przed i po zmianie podpaski oraz po wyjściu z toalety.
- Daj szwom dostęp powietrza: NHS radzi raz lub dwa razy dziennie położyć się na około 10 minut na ręczniku bez bielizny.
- Jeśli oddawanie moczu piecze, polewaj krocze wodą w trakcie albo spróbuj oddawać mocz w pozycji kucznej zamiast siedzącej.
Odchody połogowe utrzymują się przez kilka tygodni i to one sprawiają, że podpaski trzeba zmieniać często. Jak zmieniają się w kolejnych tygodniach, opisujemy w tekście o tym, ile trwa połóg.
Jak złagodzić ból krocza i kiedy można siadać?
Ból krocza po porodzie jest częsty, a po nacięciu lub pęknięciu może być naprawdę dokuczliwy. NHS radzi przykładać lód owinięty w ręcznik, nigdy bezpośrednio na skórę. Z leków przy karmieniu piersią NHS uznaje za bezpieczny paracetamol. Ibuprofen też uważa się za bezpieczny, ale najpierw zapytaj o niego lekarza, a aspiryny unikaj. Dawki ustal z lekarzem lub farmaceutą.
Nie ma przepisu ani wytycznej, która wyznacza dzień, od którego wolno siadać po nacięciu lub pęknięciu krocza. RCOG pisze, że ból przez kilka tygodni nasila się zwłaszcza przy siedzeniu i chodzeniu, a niektórym kobietom długie siedzenie sprawia trudność. Kieruj się więc tym, co czujesz:
- Siadaj, gdy jest ci wygodnie, i nie siedź długo w jednej pozycji. Zmieniaj ją, wstawaj i przechodź się po mieszkaniu.
- Do karmienia możesz się położyć na boku. RCOG wskazuje pozycje inne niż siedząca i chłodne okłady jako pomoc dla kobiet, którym siedzenie sprawia ból.
- Odpoczywaj w pozycji leżącej, kiedy tylko możesz, szczególnie w pierwszych dniach.
- Ćwiczenia mięśni dna miednicy, o których piszemy niżej, według NHS pomagają w gojeniu i zmniejszają ucisk na ranę.
Ból powinien z dnia na dzień słabnąć. Wytyczne NICE zwracają uwagę, że ból krocza, który nie mija albo nasila się w pierwszych tygodniach, wiąże się z większym ryzykiem przewlekłego bólu, kłopotów w codziennym funkcjonowaniu i obniżonego nastroju. Dlatego powiedz położnej, jeśli potrzebujesz coraz więcej leków przeciwbólowych albo siedzenie po 2-3 tygodniach wciąż mocno boli.
Pierwsza kupa po porodzie: czy szwy mogą puścić?
Wiele kobiet boi się pierwszego wypróżnienia po porodzie. RCOG uspokaja, że oddanie stolca nie powinno uszkodzić szwów. Ważne, żeby stolec był miękki i żebyś nie musiała mocno przeć.
- Pij dużo wody, RCOG podaje co najmniej 2 litry dziennie, i jedz warzywa, owoce, kasze oraz pełnoziarniste pieczywo.
- Postaw stopy na niskim stołku, tak żeby kolana były wyżej niż biodra, oprzyj łokcie na kolanach i nie spiesz się.
- Zamiast przeć, oddychaj głęboko brzuchem, wypychając go do przodu.
- Przyłóż do krocza czystą podpaskę i lekko ją dociśnij, NHS podaje, że zmniejsza to nacisk na ranę.
- Jeśli wypróżnianie bardzo boli, zapytaj położną, lekarza lub farmaceutę o lek rozmiękczający stolec. Po pęknięciu III lub IV stopnia takie leki zaleca się standardowo.
Po pęknięciu III lub IV stopnia kontrola nad stolcem i gazami może przez kilka pierwszych dni być słabsza niż przed porodem. Jeśli to trwa dłużej albo gazy lub stolec wydostają się przez pochwę, zgłoś się pilnie do lekarza.
Jakie objawy po nacięciu lub pęknięciu krocza wymagają pomocy?
Zakażenie rany krocza objawia się zwykle tym, że zamiast słabnąć, objawy gojenia narastają. Kluczowe pytanie brzmi: czy z dnia na dzień jest lepiej, czy gorzej. Jeśli nie wiesz, do której grupy należy twój objaw, wybierz pilniejszą.
| Co zrobić | Objawy |
|---|---|
| Dzwoń pod 112 | Nagłe, bardzo obfite krwawienie z dróg rodnych, zwłaszcza z zawrotami głowy, osłabieniem lub omdleniem. Nagła duszność lub ból w klatce piersiowej. |
| Jedź od razu na SOR lub do izby przyjęć szpitala z oddziałem położniczym | Gorączka lub dreszcze z bólem krocza, podbrzusza lub miednicy. Wydzielina z pochwy o nieprzyjemnym zapachu z gorączką. Rana, która się rozeszła. Gazy lub stolec wydostające się przez pochwę. Bolesny obrzęk jednej łydki. |
| Zadzwoń do położnej lub lekarza tego samego dnia | Zaczerwienienie i obrzęk krocza, które narastają. Ropa lub inna wydzielina z rany. Nieprzyjemny zapach. Ból, który nie mija albo się nasila, i rosnąca potrzeba leków przeciwbólowych. Krwawienie z rany. Kłopot z utrzymaniem gazów lub stolca. |
| Zapytaj przy najbliższej wizycie położnej | Podrażnienie w okolicy szwów, nitki szwów na podpasce, tkliwość przy siedzeniu, która z dnia na dzień słabnie, pieczenie przy oddawaniu moczu bez gorączki. |
Wytyczne NICE zalecają, żeby kobieta z rozejściem się rany krocza została oceniona w szpitalu tego samego dnia. Wieczorem, w nocy i w weekend nie czekaj na położną. Nocna i świąteczna opieka zdrowotna działa od poniedziałku do piątku od 18:00 do 8:00 i całodobowo w dni wolne od pracy, a na SOR możesz zgłosić się bez skierowania. Więcej o objawach alarmowych w połogu piszemy w tekście o tym, kiedy dzwonić do położnej, a kiedy jechać do szpitala.
Kiedy ćwiczyć dno miednicy i wrócić do seksu po nacięciu krocza?
RCOG zaleca, żeby ćwiczenia mięśni dna miednicy zacząć jak najszybciej po porodzie, bo wzmacniają mięśnie wokół pochwy i odbytu i pomagają w gojeniu. Na początku możesz słabo czuć te mięśnie, z czasem czucie powinno się poprawiać.
- Jak ćwiczyć: według NHS zaciśnij i wciągnij do środka odbyt, jakbyś powstrzymywała gazy, a potem mięśnie wokół pochwy i cewki moczowej, jakbyś zatrzymywała strumień moczu.
- Długie skurcze: przytrzymaj nie dłużej niż 10 sekund, potem rozluźnij.
- Krótkie skurcze: szybko zaciśnij i od razu puść, aż mięśnie się zmęczą.
- Ile: NHS radzi dojść stopniowo do 10 powtórzeń każdego ćwiczenia co najmniej 3 razy dziennie. Oddychaj normalnie i nie wciągaj brzucha.
- Po pęknięciu III lub IV stopnia RCOG radzi przez 4-6 tygodni unikać dużego wysiłku i dźwigania, a potem stopniowo zwiększać aktywność.
Popuszczanie moczu, gazów lub stolca zgłoś położnej lub lekarzowi. Standard opieki okołoporodowej zobowiązuje położną POZ do porad w zakresie profilaktyki zaburzeń dna miednicy, a gdy problem wykracza poza jej kompetencje, do poinformowania cię o rehabilitacji na NFZ, do której potrzebne jest skierowanie od lekarza.
Nie ma wyznaczonej daty powrotu do współżycia. RCOG pisze, że możesz do niego wrócić, gdy szwy się zagoją, krwawienie ustanie, a ty czujesz się gotowa. NHS zaznacza, że ból przy współżyciu w pierwszych miesiącach po pęknięciu lub nacięciu jest bardzo częsty, i radzi lubrykant na bazie wody, bo pochwa przy karmieniu piersią bywa suchsza. Jeśli ból się utrzymuje, porozmawiaj o tym z lekarzem lub położną. Pamiętaj o antykoncepcji: według NHS w ciążę można zajść już 3 tygodnie po porodzie, także przy karmieniu piersią.
Co sprawdza położna POZ na wizytach patronażowych?
Po wypisie przysługują ci bezpłatne wizyty patronażowe położnej POZ w domu w ramach NFZ. Standard opieki okołoporodowej przewiduje co najmniej cztery wizyty, a pierwszą w ciągu 48 godzin (bez sobót, niedziel i świąt) od zgłoszenia urodzenia dziecka lub wypisu ze szpitala. Położna ocenia między innymi:
- gojenie rany krocza,
- obkurczanie macicy i odchody połogowe,
- oddawanie moczu i stolca,
- piersi, brodawki i karmienie,
- twoje samopoczucie i nastrój.
W razie potrzeby położna zdejmuje szwy z krocza, uczy ćwiczeń w połogu i radzi, jak dbać o dno miednicy. Wytyczne NICE zalecają, żeby na każdej wizycie pytać o ból, który nie mija lub narasta, rosnącą potrzebę leków, nieprzyjemny zapach wydzieliny, obrzęk i rozchodzenie się rany, a jeśli masz wątpliwości, możesz poprosić o obejrzenie krocza. Nie krępuj się o to poprosić.
Jeśli chcesz więcej czasu albo dodatkowej wizyty, możesz umówić prywatną wizytę domową położnej w połogu. Po zakończeniu połogu idź na kontrolę do lekarza położnika, a po pęknięciu III lub IV stopnia także na wizytę kontrolną, którą RCOG zaleca 6-12 tygodni po porodzie.
Czy masaż krocza w ciąży zmniejsza ryzyko pęknięcia?
Tak, choć nie u każdej kobiety tak samo. Przegląd badań Cochrane obejmujący prawie 2500 kobiet wykazał, że masaż krocza w ostatnich tygodniach ciąży, wykonywany przez kobietę lub partnera nawet raz lub dwa razy w tygodniu od 35. tygodnia, zmniejsza ryzyko urazu krocza wymagającego szycia i ryzyko nacięcia. Efekt dotyczył kobiet, które nie rodziły wcześniej drogami natury. Masaż nie zmniejszał natomiast częstości pęknięć III i IV stopnia.
RCOG też radzi rozważyć masaż krocza od 35. tygodnia ciąży, szczególnie przy pierwszym porodzie. O technikę możesz zapytać położną, na przykład w szkole rodzenia. Jeśli miałaś pęknięcie III lub IV stopnia, plan kolejnego porodu omów z lekarzem: według RCOG ryzyko podobnego pęknięcia przy następnym porodzie drogami natury wynosi około 7-10 na 100.
