Objawy porodu: jak rozpoznać jego początek i kiedy jechać do szpitala

Według pacjent.gov.pl poród może nastąpić w przedziale około 14 dni przed i 10 dni po wyznaczonym terminie. Organizm zwykle daje wcześniej sygnały, które zapowiadają poród, ale go jeszcze nie rozpoczynają. Z nimi nie musisz jechać do szpitala:

• Obniżenie brzucha, zwykle 2-3 tygodnie przed porodem.
• Nieregularne skurcze przepowiadające, przy których brzuch twardnieje.
• Ból pleców, pachwin i ud w ostatnich dniach przed porodem.
• Zmiana wydzieliny z pochwy i odejście czopa śluzowego, czyli gęstego, lekko różowego śluzu. To znak, że szyjka macicy się skraca, a może pojawić się nawet kilka dni przed porodem.

Czynniki zwiastujące początek porodu i stany nagłe, które wymagają szybkiego przyjęcia do szpitala, są częścią programu edukacji przedporodowej opisanego w standardzie opieki okołoporodowej. Jeśli masz położną POZ, omów z nią te objawy jeszcze w ciąży i zapytaj, jakie zasady podaje szpital, w którym planujesz rodzić.

Skurcze przepowiadające, nazywane też skurczami Braxtona-Hicksa, pojawiają się pod koniec ciąży i potrafią przypominać porodowe. Właściwe skurcze porodowe różnią się od nich przede wszystkim tym, że z czasem narastają i powodują skracanie oraz rozwieranie szyjki macicy.

Według standardu opieki okołoporodowej początek porodu rozpoznaje się właśnie na podstawie skurczów, które powodują postęp porodu, odróżniając skurcze przepowiadające od właściwych skurczów porodowych. W domu nie sprawdzisz szyjki macicy, dlatego najlepszą wskazówką jest obserwacja: zapisuj godzinę początku każdego skurczu i to, jak długo trwa. Po godzinie zobaczysz, czy skurcze układają się w regularny rytm.

Polskie oficjalne źródła nie podają jednej liczbowej reguły. Pacjent.gov.pl radzi jechać do szpitala, gdy pojawią się skurcze porodowe albo odejdą wody płodowe, a standard opieki okołoporodowej nie określa, co ile minut skurcze mają się powtarzać. Szpitale mogą podawać w materiałach dla pacjentek własne wskazówki, dlatego sprawdź je w szpitalu, który wybierasz.

Dla porównania brytyjska NHS radzi kontaktować się z oddziałem, gdy skurcze są regularne i pojawiają się co 5 minut lub częściej. Pilnie trzeba zadzwonić, gdy pojedynczy skurcz trwa dłużej niż 2 minuty albo masz 6 lub więcej skurczów w ciągu 10 minut. To zalecenia dla systemu brytyjskiego, w którym przed wyjazdem dzwoni się na oddział położniczy, więc traktuj je jako orientacyjne.

• Przed 37. tygodniem ciąży nie czekaj na regularny rytm. Regularne skurcze lub twardnienie brzucha, ból jak przy miesiączce, wyciek płynu z pochwy albo nietypowy ból pleców to według NHS powód do pilnego kontaktu z oddziałem.
• Jeśli czujesz silne parcie albo masz wrażenie, że dziecko zaraz się urodzi, dzwoń pod 112.
• Jeśli mieszkasz daleko od szpitala albo poprzedni poród był szybki, ustal wcześniej z położną lub lekarzem, kiedy wyjechać.

Pacjent.gov.pl przypomina, żeby wcześniej zapewnić sobie opiekę na czas dojazdu do szpitala. Ze skurczami porodowymi nie prowadź samochodu sama.

Sam czop śluzowy nie jest powodem do wyjazdu. To gęsty, lepki śluz, który bywa różowy albo podbarwiony krwią i może odejść kilka dni przed porodem. Jeśli nie masz regularnych skurczów, wody nie odeszły, a dziecko rusza się jak zwykle, możesz spokojnie obserwować, co dzieje się dalej.

Inaczej jest, gdy pojawia się więcej krwi niż śluzu z jej smugami. Według NHS większe krwawienie może oznaczać, że coś jest nie tak, i trzeba od razu skontaktować się ze szpitalem. Każde krwawienie przypominające miesiączkę to powód, żeby jechać na izbę przyjęć bez czekania na skurcze.

Odejście wód płodowych, czyli płynu owodniowego, to według pacjent.gov.pl sygnał rozpoczęcia porodu. Wody mogą odejść nagle, dużą ilością, albo sączyć się powoli. Jeśli zauważysz wyciekający płyn, jedź do szpitala, nawet jeśli nie masz jeszcze skurczów. Zanim wyjdziesz z domu, zwróć uwagę na kilka rzeczy:

• Godzina: zapisz, kiedy wody odeszły. Według NHS, gdy od odejścia wód do początku porodu mija ponad 24 godziny, rośnie ryzyko zakażenia u ciebie i dziecka.
• Kolor: prawidłowy płyn jest przejrzysty i jasny, na początku może być lekko podbarwiony krwią.
• Zapach i barwa alarmowa: wody zielone, brązowe, wyraźnie zakrwawione albo o nieprzyjemnym zapachu to powód, żeby jechać od razu.
• Podpaska, nie tampon: załóż podpaskę, żeby położna mogła ocenić kolor płynu. NHS odradza tampony.
• Ruchy dziecka: sprawdź, czy dziecko rusza się tak jak zwykle.

Jeśli wynik posiewu w kierunku paciorkowców grupy B (GBS) był dodatni, powiedz o tym przy przyjęciu. Standard zobowiązuje szpital, żeby ustalił, czy potrzebujesz profilaktyki zakażenia GBS w czasie porodu, i ją zastosował. Brytyjska NHS radzi kobietom z GBS kontaktować się z położną, gdy tylko odejdą wody albo zacznie się poród.

Rzadkim, ale nagłym powikłaniem po odejściu wód jest wypadnięcie pępowiny. Według brytyjskiego Królewskiego Kolegium Położników i Ginekologów (RCOG) zdarza się w 1 na 200 do 1 na 1000 porodów, częściej gdy dziecko nie jest ułożone główką w dół albo wody odchodzą przed 37. tygodniem. Jeśli czujesz pępowinę w pochwie albo ją widzisz, dzwoń pod 112, nie dotykaj jej i nie próbuj jej wsuwać. Do czasu przyjazdu pomocy uklęknij, oprzyj łokcie i dłonie o podłogę i pochyl się do przodu.

Te objawy dotyczą końca ciąży i porodu. Jeśli nie wiesz, do której grupy należy twój objaw, wybierz pilniejszą.

Ruchy dziecka nie powinny słabnąć pod koniec ciąży. RCOG podkreśla, że dziecko rusza się aż do porodu, także w jego trakcie, a przy zmianie ruchów nie wolno czekać do następnego dnia. Nie polegaj na domowym detektorze tętna płodu zamiast jechać do szpitala.

Według NFZ w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dzwonisz pod 112 albo 999. Pamiętaj, że gdy wzywasz karetkę, nie wybierasz szpitala: zespół ratownictwa zawiezie cię do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego albo do szpitala wskazanego przez dyspozytora. Jeśli niepokojące objawy pojawią się już po porodzie, przeczytaj nasz tekst o tym, kiedy dzwonić do położnej, a kiedy jechać do szpitala w połogu.

Pierwsza, utajona faza porodu to czas, w którym skurcze już bolą, a szyjka macicy skraca się i powoli rozwiera. Według WHO trwa do rozwarcia 5 cm, a jej długość jest bardzo różna i nie ma ustalonej normy. NHS pisze, że może trwać wiele godzin, a czasem nawet dni, i że zwykle spędza się ją w domu. Faza aktywna według WHO zaczyna się od 5 cm, a według NHS od około 4 cm, kiedy skurcze stają się silniejsze i bardziej regularne.

• Jedz i pij: NHS radzi zjeść i wypić coś na początku porodu, bo energia przyda się później.
• Odpoczywaj: jeśli poród zaczyna się w nocy, spróbuj spać lub przynajmniej leżeć wygodnie. W dzień zostań w pozycji pionowej i ruszaj się spokojnie.
• Łagodź ból: według NHS w tej fazie mogą pomóc ćwiczenia oddechowe, masaż oraz ciepła kąpiel lub prysznic.
• Zapisuj skurcze: godzina początku i czas trwania pomogą ci, a potem personelowi, ocenić rytm.
• Przygotuj wyjazd: sprawdź, czy dokumenty są w torbie, i ustal z osobą towarzyszącą, kto prowadzi samochód.

Niektóre rodziny umawiają prywatną położną, która jest z nimi w domu w pierwszej fazie porodu, ocenia jego postęp i pomaga zdecydować, kiedy jechać do szpitala, gdzie dziecko rodzi się dalej. Tak wygląda poród częściowo domowy. Na MyMidwife znajdziesz położne, które go prowadzą, a szczegóły opisujemy na stronie usługi położna do porodu.

• Dokument tożsamości, na przykład dowód osobisty albo paszport, i numer PESEL. Na tej podstawie szpital sprawdza w systemie eWUŚ twoje prawo do świadczeń NFZ.
• Kartę przebiegu ciąży, czyli książeczkę prowadzenia ciąży, w której są wpisy z wizyt i badań.
• Wynik grupy krwi, wynik posiewu GBS i aktualną morfologię. O tych dokumentach przypomina pacjent.gov.pl.
• Wyniki badań w kierunku HBs i HIV wykonanych między 33. a 37. tygodniem. Standard zobowiązuje szpital, żeby je zweryfikował, a gdy ich brakuje, od razu wykonał.
• Plan porodu, jeśli go masz. Jeśli nie, personel zapyta o twoje preferencje przy przyjęciu.
• Rzeczy dla siebie i dziecka spakowane wcześniej, tak jak radzi pacjent.gov.pl.

Jeśli system nie potwierdzi twojego ubezpieczenia, możesz złożyć pisemne oświadczenie albo dostarczyć dokument potwierdzający prawo do świadczeń. Gdy nie da się tego zrobić od razu, masz na to 14 dni od rozpoczęcia leczenia albo 7 dni od zakończenia leczenia w szpitalu. Kobieta w ciąży, w czasie porodu i w połogu, która ma polskie obywatelstwo i mieszka w Polsce, ma prawo do bezpłatnej opieki NFZ także wtedy, gdy nie jest ubezpieczona.

Przy przyjęciu położna lub lekarz osłuchują serce dziecka, zbierają wywiad i przeglądają przebieg ciąży, sprawdzają grupę krwi i wyniki badań, oceniają położenie i wielkość dziecka, skurcze oraz twój stan ogólny. W badaniu położniczym oceniają, jak zaawansowany jest poród i czy pęcherz płodowy jest cały. Lewatywę i golenie wykonuje się wyłącznie na twoje życzenie.

Jeśli okaże się, że to dopiero początek porodu, personel może zaproponować obserwację albo powrót do domu na jakiś czas. NHS opisuje to jako typową sytuację w fazie utajonej. Zapytaj wtedy, z jakimi objawami masz wrócić. Jak zapisać swoje oczekiwania wobec porodu, opisujemy w tekście o planie porodu.

Rejonizacja nie obowiązuje. Według standardu przyjęcie do porodu następuje przez zgłoszenie się do wybranego szpitala, który udziela świadczeń z zakresu opieki okołoporodowej, a wybór miejsca porodu jest jednym z praw pacjentki. Pacjent.gov.pl dodaje, że wybrane miejsce musi mieć umowę z NFZ w danym zakresie. Według NFZ na SOR i do izby przyjęć zgłaszasz się bez skierowania, niezależnie od miejsca zamieszkania. Skierowania od lekarza prowadzącego potrzebujesz przy planowanym cięciu cesarskim.

Wybór warto oprzeć na ocenie ryzyka. Standard mówi, że miejsce porodu powinno być zgodne z udokumentowaną oceną czynników ryzyka okołoporodowego, z wyjątkiem stanów nagłych, a osoba prowadząca ciążę ma omówić je z tobą tak, żebyś świadomie wybrała szpital. Przy niektórych chorobach i powikłaniach poleci ci szpital o wyższym poziomie referencyjnym, czyli taki, który zapewnia bardziej specjalistyczną opiekę nad tobą i dzieckiem.

Pod koniec ciąży czekają cię jeszcze wizyty z badaniami, między innymi posiewem GBS i, po 40. tygodniu, badaniem KTG. Według pacjent.gov.pl przy prawidłowym przebiegu ciąży zwykle możesz zostać w domu do 7 dni po terminie, a jeśli ten czas się wydłuża, skonsultuj się z lekarzem. Szczegóły opisujemy w tekście o badaniach na koniec ciąży.