Co to jest smółka i kiedy noworodek powinien ją oddać?
Smółka to pierwsza kupa noworodka. Jest gęsta, lepka, czarna albo ciemnozielona, bo wypełniała jelita dziecka jeszcze przed porodem. Dlatego czarna kupa w pierwszych dniach po porodzie jest normalna. Według NHS część dzieci oddaje smółkę już w czasie porodu lub tuż po nim, a pozostałe w ciągu pierwszych 48 godzin. Medycyna Praktyczna podaje, że wszystkie zdrowe noworodki oddają smółkę w ciągu pierwszych 3 dni po porodzie, z czego 90% w pierwszej dobie.
Brytyjskie wytyczne NICE dotyczące opieki poporodowej przypominają, że jeśli dziecko nie oddało smółki w ciągu 24 godzin od urodzenia, może to wskazywać na poważne zaburzenie i wymaga porady lekarskiej. Jeśli wychodzicie do domu, zanim dziecko oddało smółkę, personel powinien was uprzedzić, że gdy nie stanie się to w ciągu 24 godzin od porodu, trzeba zwrócić się do lekarza lub położnej.
Według Medycyny Praktycznej informacja o oddaniu smółki powinna być odnotowana w książeczce zdrowia dziecka. Warto przy wypisie sprawdzić, czy jest tam taki wpis.
Jak zmienia się kupa noworodka w pierwszych dniach?
Po smółce przychodzą tak zwane stolce przejściowe. Medycyna Praktyczna opisuje je jako zielone i luźne, utrzymujące się przez kilka dni po oddaniu smółki. NHS podaje, że u dziecka karmionego piersią do 3. doby czarny, smolisty stolec powinien zmieniać się w jaśniejszy, luźny i zielonkawy, a po kilku dniach kupa robi się żółta lub musztardowa.
Ta przemiana koloru jest naturalna i nie wymaga żadnego działania. Według NHS dziecko karmione piersią, które dobrze się karmi, w wieku od 4 dni do 6 tygodni powinno oddawać co najmniej 2 żółte kupy na dobę.
Jak wygląda kupa noworodka karmionego piersią, a jak mlekiem modyfikowanym?
Wygląd kupy zależy przede wszystkim od tego, czym dziecko jest karmione. Opisy NHS, AAP i Medycyny Praktycznej można zebrać tak:
| Cecha | Karmienie piersią | Mleko modyfikowane |
|---|---|---|
| Kolor | żółty lub musztardowy, bywa zielonkawy | żółty, beżowy lub ciemniejszy brązowy; niektóre mleka modyfikowane barwią kupę na ciemnozielono |
| Konsystencja | luźna, papkowata lub półpłynna, często z drobnymi grudkami przypominającymi ziarenka | gęstsza, papkowata, ale według AAP nie twardsza niż miękka plastelina |
| Zapach | słaby, czasem lekko kwaśny | wyraźniejszy |
Jeśli przechodzisz z karmienia piersią na mleko modyfikowane albo zaczynasz dokarmiać, kupa zwykle robi się ciemniejsza i gęstsza, bardziej jak pasta. Medycyna Praktyczna dodaje, że po wprowadzeniu mleka modyfikowanego dziecko może oddawać stolec z większym wysiłkiem, stękając i prężąc się. AAP zwraca uwagę, że kupa może też ciemnieć, gdy dziecko dostaje preparat z żelazem.
Ile razy dziennie noworodek robi kupę?
Częstotliwość bardzo różni się między dziećmi. Według AAP wiele noworodków robi kupę zaraz po karmieniu, bo pełny żołądek pobudza jelita do pracy. Orientacyjne wartości ze źródeł:
| Wiek i sposób karmienia | Co jest typowe |
|---|---|
| Pierwsze 1-2 doby | smółka, czarna lub ciemnozielona; brak smółki po 24 godzinach wymaga porady lekarskiej (NICE) |
| Pierwszy tydzień życia | 2 lub więcej kup na dobę (NHS) |
| Karmienie piersią, od 4. doby do 6. tygodnia | co najmniej 2 żółte kupy na dobę, często po każdym karmieniu (NHS); nawet 7-10 razy dziennie (Medycyna Praktyczna) |
| Karmienie piersią, po około 6 tygodniach | kupa może pojawiać się co kilka dni (NHS); niektóre dzieci w wieku 3-6 tygodni robią kupę raz w tygodniu i jest to prawidłowe, jeśli stolec jest miękki, a dziecko dobrze je i przybiera na wadze (AAP) |
| Mleko modyfikowane | u noworodka nawet do 5 razy dziennie, po kilku miesiącach często raz dziennie (NHS); co najmniej raz na dobę (AAP); 2-3 stolce na dobę (Medycyna Praktyczna) |
Ważniejsza od samej liczby jest zmiana tego, co dla twojego dziecka typowe. NHS radzi porozmawiać z lekarzem, jeśli zauważysz wyraźną zmianę, na przykład kupa staje się bardzo cuchnąca, bardzo wodnista albo twardsza, zwłaszcza jeśli pojawia się w niej krew.
Jaki kolor kupy noworodka jest niepokojący?
Żółty, musztardowy, zielony i brązowy w różnych odcieniach to normalne kolory kupy niemowlęcia. Według AAP zielona kupa nie jest niczym niezwykłym i nie powinna niepokoić, a okresowe zmiany koloru i konsystencji są normalne. Uwagi wymagają: biała lub jasnoszara kupa, krew oraz czarny stolec po zakończeniu smółki.
| Co widzisz w pieluszce | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Biała, jasnoszara lub bardzo blada, wyblakła kupa | brak żółci w jelitach; możliwa choroba wątroby lub dróg żółciowych, w tym niedrożność (atrezja) dróg żółciowych | od razu skontaktuj się z lekarzem, nie czekaj na kolejną wizytę |
| Czerwone smużki krwi na powierzchni kupy | według AAP najczęściej drobne podrażnienie lub pęknięcie odbytu | AAP zaleca pilną ocenę lekarza u każdego dziecka poniżej 12 tygodni z krwią w stolcu |
| Dużo krwi w stolcu albo sama krew bez stolca | większe krwawienie, którego przyczynę musi ustalić lekarz | AAP zaleca od razu jechać na szpitalny oddział ratunkowy |
| Czarna, smolista kupa po zakończeniu smółki | krew z żołądka, którą kwas żołądkowy barwi na czarno | AAP zaleca pilną ocenę lekarza przy smolistym, czarnym stolcu; ciemnozielona kupa jest normalna |
| Bardzo wodnista kupa, nagle znacznie częstsza | biegunka; według AAP sygnałem jest nagły wzrost liczby stolców do więcej niż jednego na karmienie i dużo wody w stolcu, a głównym ryzykiem jest odwodnienie | skontaktuj się z lekarzem; u dziecka poniżej 3 miesięcy z gorączką 38°C lub wyższą zadzwoń do lekarza od razu |
| Twarde, suche grudki | według AAP może to oznaczać, że dziecko dostaje za mało płynów albo traci je przez chorobę, gorączkę lub upał | powiedz o tym położnej lub lekarzowi; więcej w części o zaparciach |
Najważniejszy z tych sygnałów to jasna kupa. Dr Piotr Czubkowski z Instytutu Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka wyjaśnia w Medycynie Praktycznej, że o kolorze stolca decydują barwniki żółci, które trafiają z nią do jelit. Gdy żółć nie odpływa, stolce mają kolor szary lub jasnożółty, co powinno być sygnałem alarmowym dla rodziców i lekarzy. Tak może objawiać się niedrożność dróg żółciowych, czyli atrezja: rzadka choroba, która dotyka około 1 na 18 tysięcy dzieci, ujawnia się najczęściej między 2. a 6. tygodniem życia i najczęściej prowadzi do marskości wątroby.
Inne objawy to przedłużająca się żółtaczka, ciemny mocz (u małych niemowląt mocz jest prawie bezbarwny lub delikatnie żółty) oraz przedłużające się krwawienie z pępka lub innego miejsca. Najlepsze wyniki operacji osiąga się u niemowląt operowanych przed ukończeniem 2. miesiąca życia, dlatego jeśli zauważysz takie objawy w domu, natychmiast skontaktuj się z lekarzem oddziału noworodkowego albo lekarzem rodzinnym. NHS również zwraca uwagę, że blada kupa może być objawem żółtaczki. Bardzo bladą, wyblakłą kupę bywa trudno odróżnić od zwykłej żółtej kupy dziecka karmionego piersią, więc w razie wątpliwości pokaż pieluszkę położnej lub lekarzowi.
Czy noworodek ma zaparcie, jeśli nie robi kupy?
Zwykle nie. NHS podaje, że dziecko nie ma zaparcia, dopóki jego kupa jest miękka, nawet jeśli nie robiło jej od kilku dni. Normalne jest też, że niemowlę stęka, a nawet płacze przy robieniu kupy. Medycyna Praktyczna opisuje dyschezję niemowlęcą: dziecko napina się, czerwieni i stęka, bo jednocześnie próbuje oddać stolec i zaciska odbyt, po czym oddaje zupełnie luźną kupę. To nieszkodliwe i mija zwykle po kilku miesiącach, a prawdziwe zaparcie u niemowląt zdarza się rzadko.
Na zaparcie mogą według NHS wskazywać:
- suche, twarde, grudkowate stolce przypominające kulki,
- trudności z wypróżnieniem i kupy większe niż zwykle,
- mniej niż 3 kupy w tygodniu,
- nietypowo przykry zapach gazów i stolca,
- mniejszy apetyt, twardy brzuszek, a czasem mniej energii i rozdrażnienie.
Rzadkie kupy u starszego dziecka karmionego piersią same w sobie nie oznaczają zaparcia, jeśli są miękkie, a dziecko dobrze je i przybiera na wadze. Inaczej jest w pierwszych tygodniach: NHS podaje, że jeśli dziecko karmione piersią w wieku od 4 dni do 6 tygodni nie zrobiło kupy w ciągu ostatnich 24-48 godzin, trzeba porozmawiać z położną, bo może to oznaczać, że dostaje za mało mleka. U dziecka na mleku modyfikowanym AAP uznaje za możliwe zaparcie mniej niż jedną kupę na dobę połączoną z napinaniem się.
Przy twardych stolcach u dziecka na mleku modyfikowanym AAP radzi sprawdzić, czy mleko przygotowujesz dokładnie według instrukcji na opakowaniu. NHS podpowiada, że ulgę może przynieść delikatne poruszanie nóżkami dziecka jak przy jeździe na rowerze i łagodny masaż brzuszka. Jeśli po kilku dniach nie ma poprawy, porozmawiaj z lekarzem. Medycyna Praktyczna przestrzega, żeby nie wkładać dziecku do odbytu termometru ani innych przedmiotów, żeby pobudzić wypróżnienie, bo może to uszkodzić błonę śluzową odbytu i zaburzyć rozwój odruchu wypróżniania.
Co pieluchy mówią o karmieniu i kiedy pokazać je położnej lub lekarzowi?
Liczba mokrych i brudnych pieluch to jeden z prostych sygnałów, czy noworodek się najada. Według NICE, oceniając karmienie piersią, pyta się rodziców między innymi o liczbę mokrych i brudnych pieluch, obok tego, czy dziecko budzi się na karmienia i jak zmienia się jego masa ciała. Polski standard opieki okołoporodowej wymienia liczbę karmień, stolców i mikcji na dobę oraz przyrost i ubytek masy ciała jako wskaźniki skutecznego lub nieskutecznego karmienia piersią, które na oddziale zapisuje się w dokumentacji medycznej. Medycyna Praktyczna podaje, że w pierwszych 2 dniach noworodek oddaje mocz 2-6 razy na dobę, a później nawet kilkanaście do 30 razy.
Pieluchy nie zastąpią ważenia. Według standardu opieki okołoporodowej położna POZ podczas wizyt patronażowych, bezpłatnych w ramach NFZ, ocenia i zapisuje w dokumentacji między innymi oddawanie moczu i stolca przez dziecko, sposób i przebieg karmienia, przyrost masy ciała oraz zażółcenie skóry. Możesz pokazać jej pieluszkę i zapytać o wszystko, co cię niepokoi. Jeśli potrzebujesz dodatkowej wizyty, położną możesz też umówić prywatnie.
Nie czekaj na kolejną wizytę, tylko od razu skontaktuj się z lekarzem, jeśli:
- noworodek nie oddał smółki w ciągu 24 godzin od urodzenia,
- kupa jest biała, jasnoszara lub bardzo blada, zwłaszcza gdy żółtaczka się przedłuża albo mocz jest ciemny,
- w pieluszce jest krew albo czarny, smolisty stolec po zakończeniu smółki,
- kupa jest bardzo wodnista i dużo częstsza niż zwykle, a dziecko ma gorączkę albo wygląda na chore.
Porozmawiaj z położną, jeśli dziecko karmione piersią w wieku od 4 dni do 6 tygodni nie zrobiło kupy przez 24-48 godzin albo jeśli kupa jest twarda i sucha.
