Od kiedy można wychodzić na spacer z noworodkiem?
Medycyna Praktyczna pisze, że w zasadzie nie ma przeszkód, żeby wyjść na spacer już w pierwszym tygodniu życia dziecka, o ile pozwala na to pogoda, czyli ciepła pora roku, i stan zdrowia noworodka. Brytyjska NHS w materiałach dla rodziców wcześniaków wypisywanych do domu podaje podobnie: nie ma powodu, żeby nie wychodzić z dzieckiem, jeśli jest ubrane odpowiednio do pogody.
Jesienią i zimą liczy się nie tyle dzień życia, ile pogoda i to, jak dziecko znosi chłód. Mp.pl nie podaje osobnego terminu pierwszego spaceru w chłodnej porze roku, ale pisze, że pierwsze spacery w chłodne dni powinny być krótkie, zwykle 10-15 minut, a potem możesz je stopniowo wydłużać. Przed pierwszym wyjściem w chłodzie możesz przez 1-2 dni przyzwyczajać dziecko w domu: ubierz je jak na spacer i otwórz szeroko okno na kilkanaście minut, kilka razy dziennie. W Polsce nazywa się to często werandowaniem.
Popularna rada, żeby z pierwszym spacerem czekać 2 tygodnie albo dłużej, nie ma oparcia w zaleceniach, do których dotarliśmy. To zwyczaj, nie reguła medyczna. Inaczej jest u wcześniaków i dzieci chorych, o czym piszemy niżej.
NHS radzi też, żeby w pierwszych tygodniach unikać, jeśli się da, godzin szczytu, zatłoczonych miejsc i kontaktu z osobami chorymi, bo niektóre dzieci łatwiej łapią infekcje. Spacer w parku jest czymś innym niż wizyta w galerii handlowej.
W jakiej temperaturze wychodzić z noworodkiem, a kiedy zostać w domu?
Sztywnej granicy nie ma. Medycyna Praktyczna przypomina, że w Polsce temperatura poniżej zera utrzymuje się czasem nawet 3-4 miesiące w roku, więc spacery w chłodzie są czymś normalnym. Jako dolną granicę podaje -10°C, z zastrzeżeniem, że na ogół tak się przyjmuje, a nie że wynika to z badań. Liczy się też wiatr, wilgoć i to, czy świeci słońce.
| Warunki | Co podają źródła |
|---|---|
| Powyżej zera | Według mp.pl możesz wychodzić nawet kilka razy dziennie, a długość spaceru dopasować do pogody i rytmu dnia. |
| Mróz do około -10°C | Mp.pl radzi wychodzić raz lub dwa razy dziennie, najlepiej w ciągu dnia, gdy jest najcieplej, i zaczynać od krótkich spacerów. |
| Poniżej około -10°C | To granica, którą mp.pl podaje jako zwykle przyjmowaną. Przy takim mrozie lepiej zostać w domu albo ograniczyć się do krótkiego wyjścia. |
| Silny wiatr | Wiatr wychładza szybciej niż sama temperatura. Mp.pl zwraca uwagę, że głęboki wózek dobrze osłania przed wiatrem. |
| Deszcz, mokre ubranie | Mokre ubranie szybko wychładza. Przed deszczem chroni budka i osłona wózka, a przemoczone ubranie zmień od razu po powrocie. |
| Smog: indeks zły lub bardzo zły | GIOŚ zaleca, żeby małe dzieci unikały przebywania na zewnątrz. |
Jak ubrać noworodka na spacer jesienią i zimą?
Najprostsza zasada, którą podają i NHS, i Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP): ubierz dziecko w o jedną warstwę więcej niż siebie. NHS dodaje, że jeśli tobie jest chłodno, dziecku prawdopodobnie też. Kilka cienkich warstw grzeje lepiej niż jedna gruba, bo między nimi zostaje powietrze, a przy tym łatwo zdjąć jedną z nich, gdy wejdziecie do ciepłego miejsca.
| Warstwa | Co założyć |
|---|---|
| Przy skórze | Body z długim rękawem, dopasowane, najlepiej bawełniane. |
| Środkowa | Pajacyk lub śpioszki, a w chłodne dni dodatkowo sweterek albo cienki polar. |
| Na zewnątrz | Ocieplany, luźny śpiwór do wózka z kapturem albo kombinezon. Medycyna Praktyczna poleca je szczególnie na mroźne dni. |
| Głowa | Czapka zakrywająca uszy. Mp.pl pisze, że uszy wychładzają się bardzo szybko. |
| Dłonie i stopy | Rękawiczki z jednym palcem, które się nie zsuwają, i skarpetki lub ciepłe buciki. |
Przy ujemnej temperaturze mp.pl radzi nałożyć na buzię dziecka cienką warstwę kremu ochronnego. Dno wózka powinien przykrywać izolujący materacyk, bo przez cienki spód gondoli też ucieka ciepło.
Po powrocie do domu, a także w ciepłym sklepie, autobusie czy samochodzie, od razu zdejmij dziecku czapkę i wierzchnią warstwę. NHS podkreśla, żeby zrobić to nawet wtedy, gdy dziecko się przez to obudzi. Według Lullaby Trust, brytyjskiej organizacji zajmującej się bezpiecznym snem niemowląt, głowa to jedna z głównych dróg, którymi dziecko oddaje nadmiar ciepła.
Jak sprawdzić, czy dziecku nie jest za zimno albo za gorąco?
Dotknij karku, pleców albo klatki piersiowej dziecka. Lullaby Trust i NHS zgodnie podają, że dłonie i stopy niemowlęcia często są chłodne i nie mówią wiele o tym, czy dziecku jest ciepło. Kark ma być ciepły i suchy. Jeśli jest spocony lub lepki, dziecko jest przegrzane i trzeba zdjąć jedną warstwę.
Sygnały, że dziecko może marznąć, według NHS:
- jest nietypowo ciche i spokojne,
- jest blade albo lekko sine,
- jest chłodne w dotyku na karku, plecach lub klatce piersiowej,
- nie chce jeść.
Sygnały, że dziecko się przegrzewa, według NHS i AAP:
- jest marudne i rozdrażnione,
- jest spocone, zwłaszcza na karku,
- jest gorące w dotyku, ma zaczerwienioną skórę,
- oddycha szybciej niż zwykle.
Przegrzanie jest groźniejsze, niż się wydaje. Lullaby Trust, NHS i AAP podają, że zwiększa ryzyko nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS), a NHS dodaje, że dziecku lepiej być lekko chłodnym niż zbyt ciepłym. Mp.pl uznaje za dobrze ubrane dziecko takie, które śpi spokojnie, nie płacze i wraca ze spaceru z ciepłymi rączkami i stopami.
Wózek, chusta czy nosidło: co jest lepsze zimą?
Na jesienne i zimowe spacery z noworodkiem Medycyna Praktyczna poleca głęboki wózek, czyli gondolę, w którym dziecko leży na plecach. Taki wózek dobrze osłania przed wiatrem, zwłaszcza od późnej jesieni do wczesnej wiosny. NHS również podkreśla, że w wózku małe dziecko powinno leżeć płasko na plecach.
Chusta przydaje się według mp.pl na krótkie wyjścia albo tam, gdzie z wózkiem trudno się poruszać. Musi być dobrze dociągnięta, a dziecko bezpiecznie podtrzymane. W chuście dziecko grzeje się także od ciebie, więc łatwiej je przegrzać, zwłaszcza pod twoją kurtką. Sprawdzaj kark i dbaj o to, żeby twarz dziecka była zawsze odkryta i widoczna.
Nie przykrywaj wózka kocem, pieluszką tetrową ani muślinem. Lullaby Trust przestrzega przed każdym przykryciem, które blokuje przepływ powietrza: grozi przegrzaniem i utrudnia zauważenie, że dziecku dzieje się coś złego. Przed wiatrem i deszczem chroni budka wózka, a jeśli używasz folii przeciwdeszczowej, zdejmuj ją, gdy przestanie padać.
Czy można przewozić noworodka w foteliku w kombinezonie?
Nie. AAP wyjaśnia, że grube ubrania, w tym kurtki i kombinezony zimowe, nie powinny znajdować się pod szelkami fotelika samochodowego. Przy zderzeniu ocieplina się ściska, szelki robią się luźne, a dziecko może się spod nich wysunąć. NHS w materiałach dla rodziców dodaje, że w ciepłym samochodzie mocno ubrane dziecko łatwo się przegrzewa.
- Ubierz dziecko w cienkie, dopasowane warstwy, na przykład body z długim rękawem, śpioszki i cienki polar.
- Zapnij szelki i zrób test szczypania: jeśli przy ramieniu dziecka da się złapać fałdę pasa, dociągnij szelki.
- Dopiero na zapięte szelki połóż kocyk albo załóż kurtkę tyłem do przodu.
- Gdy samochód się nagrzeje, zdejmij wierzchnią warstwę i czapkę.
- AAP radzi trzymać fotelik-nosidełko w domu w temperaturze pokojowej, żeby dziecko nie traciło ciepła w zimnym foteliku.
- Nie używaj wkładek ani śpiworów do fotelika, które nie były dołączone przez producenta, bo nie przeszły z nim testów zderzeniowych.
Fotelik służy do jazdy, a nie do spania. AAP zaleca, żeby dziecko, które zasnęło w foteliku, wózku spacerowym lub chuście, jak najszybciej przełożyć na płaską, twardą powierzchnię na plecy.
Czy noworodek może spać na balkonie albo w wózku na dworze?
W krajach nordyckich, na przykład w Finlandii, dzienne drzemki w wózku na dworze, także przy mrozie, są popularnym zwyczajem. Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie w Oulu w Finlandii pokazało, jak to wygląda w praktyce:
- Trzymiesięczne niemowlęta spały na dworze średnio o 92 minuty dłużej niż w domu.
- Jednocześnie ich skóra stygła tym szybciej, im niższa była temperatura, mimo cieplejszego ubrania. Gdy stygła szybciej, drzemki się skracały. Autorzy piszą, że ubranie tylko częściowo równoważyło utratę ciepła.
- Badanie opisuje zwyczaj fińskich rodzin, a nie zalecenie medyczne.
Żadne ze źródeł, które sprawdziliśmy, nie podaje oficjalnych zasad spania noworodka na dworze. Jeśli chcesz spróbować na balkonie, zacznij od krótkiego czasu, trzymaj dziecko w zasięgu wzroku i słuchu, nie przykrywaj gondoli i regularnie sprawdzaj kark. Pamiętaj też o jakości powietrza, bo na balkonie przy ruchliwej ulicy albo w dzień smogowy dziecko oddycha tym samym co na spacerze.
Smog a spacer z dzieckiem: jak sprawdzić jakość powietrza?
Sezon grzewczy w Polsce to także sezon smogu. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) publikuje bieżące pomiary na portalu powietrze.gios.gov.pl i w bezpłatnej aplikacji Jakość powietrza w Polsce. Dane z tej aplikacji to pomiary godzinowe, a GIOŚ udostępnia w niej także mapy prognoz zanieczyszczeń na dziś i dwa kolejne dni. Polski indeks jakości powietrza ma 6 poziomów: bardzo dobry, dobry, umiarkowany, dostateczny, zły i bardzo zły. Małe dzieci GIOŚ zalicza do grup szczególnie wrażliwych:
- Bardzo dobry i dobry: według GIOŚ można przebywać na wolnym powietrzu bez ograniczeń.
- Umiarkowany: zanieczyszczenie może stanowić zagrożenie w szczególnych przypadkach, między innymi dla małych dzieci.
- Dostateczny: zanieczyszczenie stanowi zagrożenie, szczególnie dla małych dzieci, a GIOŚ radzi rozważyć skrócenie lub rozłożenie w czasie aktywności na zewnątrz.
- Zły: GIOŚ podaje, że małe dzieci powinny unikać przebywania na wolnym powietrzu.
- Bardzo zły: małe dzieci powinny bezwzględnie unikać przebywania na wolnym powietrzu.
Sprawdź indeks dla stacji najbliżej domu przed wyjściem, a nie tylko rano, bo jakość powietrza zmienia się w ciągu dnia. Medycyna Praktyczna w poradach dla rodziców radzi, żeby w dni z wysokim stężeniem zanieczyszczeń dziecko zostało w domu, a na spacery wybierać miejsca z dala od ruchliwych ulic i iść jak najdalej od krawężnika. Okna wychodzące na ruchliwą ulicę lepiej zamykać w godzinach szczytu. W poradniku o spacerach mp.pl poleca parki, lasy i łąki położone daleko od dużych dróg i zakładów przemysłowych.
Wcześniak, chore dziecko i rola położnej: o co zapytać?
NHS w ulotce dla rodziców dzieci wypisywanych z oddziału neonatologicznego wyjaśnia, że wcześniaki i dzieci z małą masą urodzeniową mają bardzo mało tkanki tłuszczowej i szybko się wychładzają. Dzieci ważące mniej niż 2,5 kg mogą według NHS potrzebować nieco cieplejszego ubrania także w domu. W takiej sytuacji termin i długość pierwszych spacerów ustal z neonatologiem, pediatrą albo położną.
Gdy dziecko jest przeziębione, ma gorączkę albo gorzej się czuje, przed spacerem zapytaj położną lub lekarza.
Wizyta patronażowa to dobry moment, żeby o to wszystko zapytać. Według standardu opieki okołoporodowej położna POZ ocenia i zapisuje w dokumentacji między innymi temperaturę ciała dziecka, sposób jego ubierania oraz higienę i bezpieczeństwo pomieszczenia, w którym przebywa, a także udziela porad na temat opieki nad dzieckiem. Możesz poprosić, żeby zobaczyła, jak ubierasz dziecko do wózka, jak układasz je w gondoli i jak zapinasz je w foteliku. Jeśli potrzebujesz więcej czasu albo wizyty w innym terminie, prywatna położna może przyjechać do domu.
Jeśli po powrocie ze spaceru i ogrzaniu w domu dziecko nadal jest chłodne na karku i klatce piersiowej, blade lub sine, ospałe albo nie chce jeść, nie czekaj na kolejną wizytę, tylko pilnie skontaktuj się z lekarzem. W nagłej sytuacji dzwoń pod 112.
